Schloss Wilhelmsburg Schmalkalden

Boven de oude binnenstad van Schmalkalden staat een slot waaraan de eeuwen bijna spoorloos voorbij zijn gegaan. De Wilhelmsburg liet landgraaf Willem IV van Hessen vanaf 1584 bouwen als bijresidentie, en omdat ze later nauwelijks nog werd gebruikt, bleef ze vrijwel in originele staat bewaard. Ze geldt als een van de belangrijkste renaissancecomplexen van Midden-Duitsland. Hoogtepunten zijn de beschilderde zalen, de weelderige slotkerk en een orgel dat al sinds 1590 klinkt.

Geschiedenis: een slot voor de landgraven van Hessen

In 1583 werden de landgraven van Hessen de enige heren van Schmalkalden. Willem IV liet de middeleeuwse burcht Waltaff afbreken en begon in 1584 met de nieuwbouw. Op 23 mei 1590 werd de slotkerk ingewijd; daarmee was het slot in gebruik, ook al was de inrichting nog niet af. Zijn zoon Moritz voltooide het complex tot 1618 met bedrijfsgebouwen en terrastuin. Daarna gebruikten de landgraven het slot nog maar af en toe, en begin 19e eeuw gaven ze het helemaal op. Sinds 1873 dient het als museum, en sinds 1994 hoort het bij de Stiftung Thüringer Schlösser und Gärten.

Wat je er ziet

• Het complex met vier vleugels: vier even vormgegeven trappentorens op de binnenplaats ontsluiten de vertrekken. In plaats van de toen gebruikelijke galerijen kom je via voorkamers in vertrekken en zalen; op de eerste verdieping zijn die al als reeks aan elkaar gelegd, een principe dat pas in de barok gemeengoed werd.
• De zalen: de wanden dragen rol- en beslagwerk en decoratieve schilderingen van de Hessische hofschilders Caspar van der Borcht, Georg Cornet en Jost vom Hoff.
• De slotkerk: ingericht door Wilhelm Vernuken en een van de oudste protestantse slotkerken van Duitsland. Altaar met doopvont, preekstoel en orgel staan hier voor het eerst boven elkaar op één as, een voorbeeld voor veel latere protestantse kerken.
• Het renaissanceorgel: Daniel Meyer uit Göttingen bouwde het; het werd voor het eerst bespeeld bij de kerkwijding in 1590. Zijn klank wordt bepaald door 252 houten pijpen, zes registers en de “Vogelschrey” (vogelgeschreeuw).
• De terrastuin: aan de zuidhelling werd de tuin tot 2015 in grote lijnen hersteld, het bovenste terras naar een ontwerptekening uit 1672.

Wetenswaardig

Oorspronkelijk was het daklandschap veel bewogener, met zo'n 15 dwarsgevels. Rond 1820 werd het dak verbouwd en verdwenen de hoekgevels; alleen het Weiße Zimmer boven de Weiße Saal bleef met zijn stucwerk behouden. In de kelder toont het museum een kopie van de Iwein-cyclus, een muurschildering van rond 1205 waarvan het origineel in het momenteel niet toegankelijke Hessenhof in de oude binnenstad hangt. De vaste tentoonstelling vertelt ook over de Schmalkaldische Bond, het verbond van protestantse vorsten en steden uit de tijd van de Reformatie.

Openingstijden en tickets

• April tot en met oktober: dagelijks 10.00–18.00 uur; november tot en met maart: dinsdag tot en met zondag 10.00–16.00 uur. Laatste toegang 60 minuten voor sluiting.
• Op 24, 25 en 31 december gesloten, op nieuwjaarsdag 13.00–16.00 uur.
• Entree: € 8, met korting € 6, gezinskaart € 20, kinderen tot en met 6 jaar gratis.

Bereikbaarheid

Het slot staat aan de Schlossberg 9, boven de oude binnenstad van Schmalkalden. Vanuit de oude binnenstad loop je een paar minuten bergop.

Tripto-tip

Reken op twee uur voor slot en tuin. Begin op de binnenplaats om de vier trappentorens te zien en bewaar de slotkerk voor een rustig moment. Daarna loont de weg omlaag door de terrastuin, met uitzicht over de daken van de oude binnenstad. Kom niet te laat: de laatste toegang is een uur voor sluiting.