Nationalpark Harz

Het Nationalpark Harz rond Wernigerode, Schierke, Torfhaus en Bad Harzburg is een van de grootste beschermde boskernen van Duitsland en het wilde hart van de Harz. Op zo'n 247 vierkante kilometer keert hier de wildernis terug: sparrenbossen in verandering, hoogvenen, granietrotsen en bruisende bergbeken. Midden in het park troont de Brocken, de hoogste top van Noord-Duitsland. Een rit met de stoomtrein, een dagwandeling of een gezinsuitje naar het lynxverblijf: het nationaal park is het hele jaar de moeite waard, ook bij mist.

Geschiedenis: twee parken, één beschermd gebied

De geschiedenis van het park hangt nauw samen met de Duitse deling. De Brocken lag pal aan de grens tussen Oost en West en was vanaf 13 augustus 1961 militair verboden gebied. Juist doordat bosbouw en toerisme tientallen jaren stillagen, bleef hier een opvallend oorspronkelijk bergbos bewaard. Nog vóór de hereniging, op 1 oktober 1990, richtte de DDR het Nationalpark Hochharz op in Saksen-Anhalt. Neder-Saksen volgde in 1994 met een eigen Nationalpark Harz aan de westkant.

Op 1 januari 2006 werden beide gebieden samengevoegd tot het deelstaatoverschrijdende Nationalpark Harz. Het bestuur zetelt in Wernigerode. Tegenwoordig beslaat het park ongeveer tien procent van de Harz, van Ilsenburg en Bad Harzburg in het noorden tot Herzberg en Bad Lauterberg in het zuiden. Zo'n 97 procent van het gebied is bebost. Het principe is “Natur Natur sein lassen”: in de grootste zone grijpt de mens niet meer in.

Wat je er ziet

De Brocken (1141 m): de top is het hoofddoel van de meeste bezoekers; jaarlijks worden er zo'n 1,75 miljoen gasten geteld. Bovenaan zijn geen bomen en het klimaat doet aan Scandinavië denken: veel mist, wind en op ongeveer 300 dagen per jaar regen of sneeuw. Met een beetje geluk zie je het “Brockenspook”, een reusachtige schaduw die op de mistwand wordt geprojecteerd. In de Brockengarten groeien zeldzame bergplanten, waaronder de Brockenanemoon, die in Duitsland alleen hier voorkomt.

Het Brockenhaus: in het voormalige afluistercentrum van de Stasi op de top toont het bezoekerscentrum op drie verdiepingen de mythen rond de Blocksberg, de tijd van de deling, extreem weer en de terugkeer van de wildernis. Het hoogtepunt is de koepel met afluistertechniek uit de DDR-tijd en het uitkijkplatform met 360 graden uitzicht.

Wildernis in verandering: grote vlakten met afgestorven sparren bepalen nu het beeld. Wat op het eerste gezicht schrikt, is in het nationaal park een gewilde verandering: tussen het dode hout groeien jonge lijsterbessen, berken en sparren. De tentoonstelling in het bezoekerscentrum TorfHaus legt dit proces aanschouwelijk uit.

Dieren: tussen 2000 en 2007 zijn in de Harz 24 lynxen uitgezet; inmiddels worden in het wild jongen geboren. De schuwe katten zie je het zekerst in het kijkverblijf bij de Rabenklippe bij Bad Harzburg. Ook wilde katten en edelherten leven in het park.

Dalen en water: het Ilsetal bij Ilsenburg met de Ilsefälle hoort tot de mooiste wandeldoelen aan de noordrand. In het westen zijn de Oderteich en de Rehberger Graben de moeite waard, getuigen van het historische waterbeheer van de Oberharz.

Bezoekerscentra, openingstijden en entree

Het nationaal park zelf is het hele jaar vrij toegankelijk en kost geen entree. Voor een goede start zorgen de bezoekerscentra (gegevens van oktober 2026):

• Brockenhaus: dagelijks 9.30–17.00 uur, laatste toegang 16.30 uur, op 24 december gesloten. Volwassenen € 8, gepensioneerden € 7, met korting € 5, kinderen van 6 tot 16 jaar € 4, gezinnen € 17. Met de HarzCard is de entree gratis. De multimediagids is er in het Duits, Engels, in Einfache Sprache (eenvoudig Duits) en als kindertour.
• Besucherzentrum TorfHaus: april tot en met oktober dagelijks 9.00–17.00 uur, november tot en met maart dinsdag tot en met zondag 10.00–16.00 uur (op feestdagen en in de vakanties ook op maandag). Gratis entree.
• Natur-Erlebniszentrum HohneHof bij Drei Annen Hohne: dagelijks 10.00–17.00 uur, gratis entree, met café, speeltuin en het Löwenzahn-ontdekkerspad.

Meer Nationalparkhäuser vind je in Schierke, in het Ilsetal en in Sankt Andreasberg, plus het HarzWaldHaus in Bad Harzburg.

Bereikbaarheid en parkeren

Met de trein: Wernigerode, Bad Harzburg, Goslar, Ilsenburg en Herzberg zijn per regionale trein bereikbaar. Naar de Brocken rijdt de Brockenbahn van de Harzer Schmalspurbahnen; vanaf Wernigerode duurt de rit zo'n 1 uur 40 minuten. Belangrijk: het Deutschlandticket geldt op het net van de smalspoorbanen, maar niet op het traject van Drei Annen Hohne omhoog naar de Brocken. Overnachtende gasten reizen met het Harzer Urlaubs-Ticket (HATIX) gratis met veel bussen.

Met de auto: de Brockenstraße is afgesloten voor privéverkeer. Grote parkeerterreinen vind je in Torfhaus, Schierke en Drei Annen Hohne; vandaar ga je te voet, op de fiets of met de trein verder. Op mooie weekenden zijn de parkeerterreinen vroeg vol.

Te voet naar de Brocken: de klassieker is de Goetheweg vanaf Torfhaus, die langs oude spoorrails en venen naar de top leidt. Vanuit Schierke voeren meerdere paden naar boven. Neem stevige schoenen en warme kleding mee, ook in de zomer.

Met kinderen, hond en toegankelijkheid

Gezinnen zijn goed af in de HohneHof met avonturenspeeltuin en ontdekkerspad. Het Nationalparkhaus Sankt Andreasberg trekt met het “FledermausReich” (vleermuizenrijk), en bij de Brocken is een sprookjespad. Dankzij de Brockenbahn bereik je de Brocken ook zonder lange wandeling; Brockenhaus en Besucherzentrum TorfHaus zijn toegankelijk en hebben allebei een rolstoeltoegankelijk toilet.

Honden zijn welkom, maar moeten in het hele nationaal park altijd aan de lijn. Bovendien geldt een strikt gebod om op de paden te blijven, op de zo'n 600 kilometer bewegwijzerde routes. Neem je afval weer mee en let bij droogte op het waarschuwingsniveau voor bosbrand.

Beste reistijd: in de late zomer bloeit de heide bij de Brocken, in de herfst kleuren lijsterbessen en berken. In de winter veranderen rijp en sneeuw de top in een sprookjeslandschap. Doordeweeks is het duidelijk rustiger dan in het weekend.

In de buurt

• Wernigerode: oude stad met vakwerkhuizen en Schloss Wernigerode, beginstation van de Brockenbahn.
• Schierke: vakantiedorp aan de voet van de Brocken met een Nationalparkhaus.
• Torfhaus: de Harzturm met uitkijkplatform en glijbaan, en het Torfhausmoor.
• Goslar: oude stad en de Erzbergwerk Rammelsberg, UNESCO-werelderfgoed.
• Bad Harzburg: boomkroonpad en lynxverblijf bij de Rabenklippe.