Hohle Fels

Van buiten ziet de Hohle Fels er onopvallend uit: een lichte kalksteenrots aan de rand van het Achtal, met onderaan een traliepoort. Maar in deze grot bij Schelklingen zijn enkele van de oudste kunstwerken en muziekinstrumenten van de mensheid opgegraven. In 2008 vonden archeologen van de Universiteit van Tübingen hier de slechts 6 cm grote Venus van de Hohle Fels van mammoetivoor en een bijna complete fluit van het bot van een vale gier. Beide zijn minstens 35.000 jaar oud.

De grot: een enorme bakovenhal

Achter een ongeveer 30 m lange gang opent zich een hal met een hoogte tot 30 m, een oppervlakte van 500 m² en een inhoud van ongeveer 6000 m³, een van de grootste grotzalen van de Zwabische Alb. Vanwege de vorm spreekt men van een bakovengrot. Sinds 2017 behoort de Hohle Fels met vijf andere grotten in het Ach- en Lonetal tot het UNESCO-werelderfgoed “Grotten en ijstijdkunst van de Zwabische Alb”.

Geschiedenis: van mest tot werelderfgoed

In 1830 stuitte een pottenbakker bij het graven naar klei op botten van holenberen. In 1844 haalde een fabrikant vleermuisguano en grotklei als mest naar buiten; Fraas stelde later in de klei ongeveer 19 procent fosfaat vast. De eerste wetenschappelijke opgraving van Oscar Fraas in 1870/71 bracht resten van holenbeer, rendier, mammoet en wild paard aan het licht; een hele spoorwagon vol vondsten ging naar Stuttgart. Sinds 1977 graaft de Universiteit van Tübingen hier, sinds 1997 onder leiding van Nicholas Conard. Tot 2016 kwamen er meer dan 80.000 stenen werktuigen en bijna 300 sieraden tevoorschijn.

Wat hier is gevonden

• Venus van de Hohle Fels: het vrouwenfiguurtje van mammoetivoor behoort tot de oudst bekende afbeeldingen van een mens.
• Fluit van vale gier: de fluit, gemaakt van het spaakbeen van een vale gier, is bewaard gebleven op een lengte van 21,8 cm.
• Kleine dierfiguren: een watervogel van 4,7 cm, in 2023 een otter, en daarnaast de “Löwenmensch” (leeuwmens) in klein formaat.
• Werktuigen: een gatenstaf van mammoetivoor, waarmee mensen waarschijnlijk vezels tot touwen draaiden.

De originelen zie je niet in de grot, maar in het museum. In de grot sta je op de plek waar de opgravingen plaatsvinden.

Openingstijden en prijzen (seizoen 2026)

• Seizoen: 1 mei tot en met 31 oktober. Van 1 mei tot en met 29 juli en van 14 september tot en met 31 oktober op vrijdag 14.00–17.00 uur, op zaterdag en zondag 11.00–17.00 uur. In de vakantieperiode van 30 juli tot en met 13 september bovendien op woensdag en donderdag 14.00–17.00 uur.
• Entree zonder rondleiding: € 4,50, kinderen van 6 tot en met 17 jaar € 2, gezinnen € 10. Je betaalt alleen contant bij het kassahuisje.
• Openbare rondleiding: elke zaterdag om 11.45 uur, zonder aanmelding, € 7 voor volwassenen, ongeveer een uur.
• Winter: van november tot en met april is de grot gesloten.

In de grot is het ongeveer 9 °C, vochtig en schemerig. Stevige schoenen zijn verplicht, honden mogen niet mee naar binnen. De grote hal is met hulp ook met een rolstoel te bereiken, maar niet alle gedeelten.

Bereikbaarheid en parkeren

De grot ligt ongeveer 1 km ten oosten van de oude binnenstad van Schelklingen in de Alb-Donau-Kreis. De bezoekersparkeerplaats is bereikbaar via de straat “Auf dem Hauchen”; voor je navigatie geeft de stad de coördinaten 48.3798, 9.7518 op. Openbare toiletten vind je bij de toegangsweg.

Tripto-tip

Combineer de Hohle Fels met de slechts een paar kilometer verderop gelegen Blautopf in Blaubeuren. Zo verbind je de grot waar de ijstijdkunst werd gevonden met de beroemde bron van de Blau. Naast de grotingang is er een barbecueplek voor een pauze.