Zwiefalter Münster

Van buiten lijkt het kleine Zwiefalten aan de zuidrand van de Zwabische Alb bijna slaperig, tot je voor de grijze gevel van het Münster staat. Daarachter opent zich een van de grootste barokke kerkruimtes van Duitsland: dubbele marmeren zuilen met vergulde kapitelen, een reusachtig plafondfresco en een preekstoel waar skeletten weer tot leven komen. Het Zwiefalter Münster Unserer Lieben Frau geldt als hoofdwerk van de late barok en als totaalkunstwerk van de Zuid-Duitse rococo.

Geschiedenis: van Hirsauer klooster tot rijksabdij

Het benedictijnenklooster werd in 1089 gesticht door de graven Kuno von Wülflingen en Liutold von Achalm; de eerste monniken kwamen uit Hirsau in het noordelijke Zwarte Woud. Eeuwenlang bouwde Zwiefalten op de Alb een eigen klein territorium op. In 1750 kocht de abdij zich met grote offers vrij van de Württembergse bescherming en werd rijksonmiddellijk.

In die tijd valt de nieuwbouw van de kerk. Vanaf 1739 groeiden koor en torens, maar de bouwmeesters Josef en Martin Schneider weigerden het gewelf te sluiten. De abdij haalde de Münchener Johann Michael Fischer erbij, die het gebouw opnieuw ontwierp. In 1747 was het gewelf dicht, in 1765 werd de kerk gewijd. Met meer dan 90 m lengte is het de langste kerk van Fischer. Al in 1802 werd het klooster geseculariseerd, vanaf 1812 vestigde zich een koninklijke psychiatrische inrichting in de gebouwen. Het Münster werd parochie- en bedevaartskerk en is sindsdien nauwelijks veranderd.

Wat je er ziet

• De gevel: grijze kalktuf uit Gauingen, een naar voren zwaaiende Korinthische zuilenorde, daarboven de heilige Benedictus van Johann Joseph Christian. In het fronton knielen de twee stichters, de een als monnik, de ander als ridder.
• De fresco's: Franz Joseph Spiegler schilderde het grote fresco in het middenschip met de verering van Maria door de benedictijnenorde en het koepelfresco met Maria als koningin van alle heiligen boven de vier toen bekende werelddelen.
• De preekstoel: de groep van Christian en Feichtmayr toont het visioen van de profeet Ezechiël. Aan de kuip liggen skeletten die net weer spieren en huid krijgen; geloof, hoop en liefde helpen ze overeind. Tegenover staat de witte figuur van Ezechiël, die ernaar wijst.
• Het genadebeeld: een laatgotische Madonna van omstreeks 1430, in barokstijl bewerkt, staat in een gouden stralenkrans voor het monnikenkoor.
• Het koorgestoelte: notenhout en verguld lindehout, met reliëfs over het leven van Maria en Jezus.

Bezoek en planning

Het Münster is overdag geopend, in de zomer langer dan in de winter. Het koor met het koorgestoelte zie je alleen tijdens een rondleiding, die je bij het parochiekantoor van het Münster moet aanmelden. Zelf een rondleiding geven is niet toegestaan, en tijdens diensten en concerten is bezichtiging niet mogelijk. Controleer vooraf de actuele tijden op de website van de gemeente Zwiefalten. Voor de kerkruimte kun je 30 tot 45 minuten uittrekken, met rondleiding ruim een uur.

In het voormalige klooster, nu een centrum voor psychiatrie, toont het Württembergisches Psychiatriemuseum sinds 2003 de geschiedenis van de inrichting, die hier al meer dan 200 jaar bestaat.

Bereikbaarheid en parkeren

Zwiefalten ligt in het district Reutlingen, ongeveer 35 km hemelsbreed ten zuidoosten van Reutlingen, en is een halte aan de Oberschwäbische Barockstraße (barokroute). Parkeren kan in het dorp; het voorplein met poortgebouw ligt direct voor het Münster.

Tripto-tip

Ga na de eerste ronde in een van de achterste banken zitten en kijk alleen omhoog: pas van een afstand zie je hoe Spieglers fresco zonder gordelbogen over het hele middenschip loopt. Daarna loont de korte omweg naar de Wimsener Höhle, een watergrot die je per boot bevaart, op slechts enkele kilometers afstand.