Heuneburg – Stadt Pyrene

Witte muren van leemstenen, daarboven een houten weergang, erachter vakwerkhuizen met rieten daken: wat er op de Heuneburg boven de bovenloop van de Donau staat, doet eerder aan de Middellandse Zee denken dan aan Opper-Zwaben. Juist dat maakt de plek zo bijzonder. In de 6e eeuw v.Chr. lag hier een vroegkeltische vorstenzetel met een stadsmuur naar mediterraan voorbeeld. De Heuneburg geldt als een van de bekendste Keltische vindplaatsen van Midden-Europa en wordt vaak de oudste stad ten noorden van de Alpen genoemd. Sommige onderzoekers zien in haar de “Pyrene” die de Griekse geschiedschrijver Herodotus vermeldt, vandaar de huidige naam “Heuneburg – Stadt Pyrene”.

Geschiedenis: Kelten met leemstenen

De bergrug was al in de midden-bronstijd bewoond. Zijn grote tijd beleefde hij in de vroege Keltische periode: het kerncomplex was ongeveer 300 meter lang en tot 150 meter breed, ervoor lagen een versterkte voorburcht en een buitenwijk van zo'n 100 hectare. De muur bestond uit aan de lucht gedroogde leemstenen op een sokkel van kalkstenen blokken, een bouwwijze die ten noorden van de Alpen verder onbekend was. Waarschijnlijk werd hij regelmatig gewit, zodat de regen hem niet zou oplossen; daarom tonen modellen de stad met witte muren.

Sinds 1950 wordt hier gegraven, en het werk geldt als baanbrekend voor de Duitse archeologie. Tussen 2005 en 2008 legden archeologen de stenen fundamenten van een monumentale stadspoort bloot. In 2010 werd in de buurt het graf van een Keltische vorstin ontdekt en als een aardblok van 100 ton geborgen; de houtvondsten dateren het op 583 v.Chr. Volgens recente lidar-analyses is pas ongeveer een derde van het complex opgegraven. Sinds 2020 beheren de Staatlichen Schlösser und Gärten Baden-Württemberg het openluchtmuseum.

Wat je er ziet

• Leemsteenmuur en poort: de ruim 80 meter lange muur met weergang is op de originele plek gereconstrueerd. Via een trap klim je omhoog en kijk je door de vensteropeningen het land in.
• Herenhuis en gebouwen: een groot herenhuis met rieten dak, een woonhuis, een opslagplaats en een werkplaats laten zien hoe de mensen hier kunnen hebben geleefd.
• Het uitzicht: vanaf het plateau van drie hectare kijk je over het Donaudal naar de Bussen, bij helder weer tot aan de Alpen.
• Rondwandeling: een archeologisch leerpad van acht kilometer leidt onder meer naar de Hohmichele, een van de grootste bewaard gebleven grafheuvels van Midden-Europa.
• Keltenmuseum Heuneburg: in de oude tiendschuur uit 1783 in Hundersingen toont het vondstenmuseum originele vondsten uit de opgravingen en vorstengraven, in 2026 met twee speciale tentoonstellingen tot 1 november.

Openingstijden en prijzen

De Heuneburg is van 1 april tot en met 1 november van dinsdag tot en met zondag en op feestdagen van 10.00 tot 17.00 uur open, laatste toegang 16.30 uur. Van 2 november tot en met 31 maart is het gesloten. De entree inclusief standaardrondleiding kost € 8, met korting € 4; gezinnen betalen € 20. Standaardrondleidingen zijn er op zondag om 12.00 en 14.00 uur, themarondleidingen kosten € 10. De jaarkaart kost € 25. De gratis app “Monument BW” biedt een belevingstocht voor je eigen rondgang. In 2026 toont een speciale tentoonstelling de geschiedenis van het bierbrouwen sinds de Keltische tijd.

Bereikbaarheid en parkeren

Het adres is Heuneburg 1–2, 88518 Herbertingen-Hundersingen, ongeveer 14 kilometer ten oosten van Sigmaringen. Met de trein reis je tot Herbertingen; vandaar rijdt de belbus 419 naar de Heuneburg. Met de fiets volg je vanaf station Herbertingen of Mengen de Donauradweg; eigen plaquettes wijzen de weg. Tot 18 december 2026 is er vanwege wegwerkzaamheden bij Herbertingen een bewegwijzerde omleiding.

Tripto-tip

Kom op een zondag voor de rondleiding van 12.00 of 14.00 uur, die bij de entree is inbegrepen, en plan daarna tijd in voor de rondwandeling of het Keltenmuseum in het dorp. Voor het openluchtgedeelte zijn een tot twee uur genoeg, met museum en wandeling een halve dag. Het Keltenmuseum is overigens gevestigd in de voormalige tiendschuur van klooster Heiligkreuztal, en het klooster zelf is de moeite waard als volgende stop in de omgeving.