Zitadelle Mainz

Op de Jakobsberg, direct boven het station Römisches Theater, ligt de stadsgeschiedenis van Mainz opgestapeld op één heuvel: onderaan een Romeins eremonument, daarboven resten van een middeleeuws klooster, eromheen barokke bastions en daartussen kazernes uit de negentiende eeuw. De Zitadelle Mainz is met ongeveer 340 bij 320 meter een van de belangrijkste grote vestingen in Rijnland-Palts. Tegenwoordig zijn hier gemeentelijke diensten gevestigd, en de wegen over het terrein vormen een rustige wandeling met uitzicht over de stad.

Geschiedenis: van klooster tot bondsvesting

Vanaf 1050 stond op de Jakobsberg het benedictijnenklooster St. Jakob. Omdat de heuvel buiten de stadsmuur een gevaarlijke leemte was, werd in 1620–1629 eerst een aarden schans aangelegd, de “Schweickhardtsburg”. Keurvorst Johann Philipp von Schönborn liet vanaf 1655 heel Mainz met bastions omringen, en de schans groeide uit tot de vierkante citadel met stenen fronten. De poort naar de stad draagt tot op de dag van vandaag het jaartal 1660; in 1696 werd erboven het Kommandantenbau gebouwd, waarin de poort van Antonio Petrini handig is geïntegreerd.

Bij het beleg van 1793 werd het klooster grotendeels verwoest. Vanaf 1816 was Mainz vesting van de Duitse Bond, en Pruisen en Oostenrijk bouwden kazernes. In beide wereldoorlogen diende de citadel als krijgsgevangenenkamp; in de Tweede Wereldoorlog zochten inwoners van Mainz in de gangen onder de bastion Drusus bescherming tegen bommen. Sinds 1907 is het complex beschermd monument.

Wat je er ziet

• Drususstein: het bijna 20 meter hoge blok gietmetselwerk geldt als restant van het schijngraf dat Romeinse troepen na de dood van veldheer Drusus in 9 v.Chr. oprichtten. Naast de Igeler Säule is het het enige sinds de oudheid op de oorspronkelijke plek bovengronds bewaarde Romeinse grafmonument ten noorden van de Alpen.
• Kommandantenbau: het barokke gebouw boven de stadspoort is het fotomotief van de citadel.
• Bastions en gracht: de bastions dragen namen als Germanicus, Tacitus en Drusus. De gracht in het zuiden is als biotoop van nationaal belang beschermd.
• Ondergrondse gangen: de schuilgangen onder de bastion Drusus zijn verder niet toegankelijk en alleen tijdens rondleidingen te zien.
• Stadthistorisches Museum: het particuliere museum in gebouw D, direct bij de Drususstein, vertelt de geschiedenis van de stad.
• Uitzicht: vanaf de rand van het terrein kijk je over de daken tot aan de torens van de dom.

Goed om te weten

In oktober 2015 kreeg de citadel de Haagse plaquette, het blauwe beschermteken voor cultureel erfgoed in oorlogstijd. Sinds 1975 vindt hier elk jaar met Pinksteren het jeugdcultuurfestival OpenOhr plaats. Op de citadel zijn bovendien een historische gevangenis en een luchtbeschermingsruimte bewaard gebleven.

Bezoek en rondleidingen

De wegen over het terrein zijn openbaar; er werken gemeentelijke diensten. De vereniging Initiative Zitadelle biedt een openbare compacte rondleiding van ongeveer 1,5 uur boven- en ondergronds aan; volwassenen betalen € 10, kinderen tot 14 jaar € 5. Een lange rondleiding van twee uur start bij het Römisches Theater en voert via een ondergrondse verbindingsgang naar de citadelgracht. De tijdstippen vind je op de website van de vereniging; groepen kunnen eigen rondleidingen boeken.

Op 6 december 2026 vindt van 11.00 tot 18.00 uur op de citadel de kleine, door vrijwilligers georganiseerde kerstmarkt “Kunst & Korinthen” plaats, met design en handwerk.

Bereikbaarheid

Station Mainz Römisches Theater ligt direct onder de citadel; vanaf het Hauptbahnhof ben je er met de S-Bahn in enkele minuten. Vanaf de dom loop je ongeveer tien minuten naar het zuiden, de laatste meters bergop.

Tripto-tip

Reken voor een rondgang op een uur, met rondleiding twee. Bekijk eerst beneden bij het station de resten van het Römisches Theater; dan wordt de weg naar boven naar de Drususstein een kleine tijdreis door het Romeinse Mainz.