Sowjetisches Ehrenmal im Treptower Park

Aan het einde van een lange as staat op een kunstmatige grafheuvel een bronzen soldaat. Op zijn linkerarm draagt hij een kind, met het neergelaten zwaard in zijn rechterhand verbrijzelt hij een hakenkruis. Het Sowjetisches Ehrenmal im Treptower Park (Sovjet-ereterrein) is tegelijk monument en begraafplaats: hier liggen ruim 7000 soldaten van het Rode Leger die in 1945 sneuvelden in de slag om Berlijn. Met zo'n negen hectare is het het grootste Sovjetmonument van Duitsland en een plek waar de Duitse en Europese geschiedenis van de twintigste eeuw in steen te lezen is.

Geschiedenis: overwinningsmonument en begraafplaats

Bij de verovering van Berlijn sneuvelden zo'n 80.000 Sovjetsoldaten. Het Sovjetmilitair bestuur liet daarna meerdere ereterreinen aanleggen, het centrale in het Treptower Park. Voor het ontwerp kwamen 33 voorstellen binnen. Vanaf juni 1946 bouwde een collectief rond architect Jakov Belopolski, beeldhouwer Jevgeni Voetsjetitsj, schilder Aleksandr Gorpenko en ingenieur Sarra Valerius het complex op de plek van een speel- en sportweide. Het werd ingewijd op 8 mei 1949, de vierde verjaardag van het einde van de oorlog.

In de DDR was het monument het toneel van staatsceremonies en massabijeenkomsten. Na de hereniging verplichtte de Bondsrepubliek zich in 1992 in een verdrag met Rusland de Sovjetmonumenten blijvend te onderhouden. Op 31 augustus 1994 namen de laatste Russische troepen hier afscheid met een gezamenlijke dodenherdenking. Tot 2004 werd het complex voor meer dan elf miljoen euro gerestaureerd. Het standbeeld werd daarvoor op Rügen hersteld en kwam op 4 mei 2004 per schip terug.

Wat je er ziet

• Moeder Heimat (Mutter Heimat): op het voorplein achter de ingangsbogen van grijs graniet rouwt een drie meter hoog vrouwenbeeld om haar gesneuvelde zonen.
• Berkenlaan en granieten vaandels: een licht oplopend pad leidt naar twee gestileerde vaandels van rood graniet. Ervoor knielen twee soldaten, links een oudere, rechts een jongere.
• Grafveld en sarcofagen: vijf grasvelden met lauwerkransen staan symbolisch voor de graven. Eromheen staan 16 sarcofagen van kalksteen, acht aan elke kant, met reliëfs over de oorlog en citaten van Stalin in het Russisch en Duits.
• De bevrijder: het standbeeld op de grafheuvel is 12 meter hoog en weegt 70 ton; met heuvel en sokkel komt het monument op 30 meter. In het paviljoen eronder gloeit een mozaïek met een Russische tekst en een Duitse vertaling.

Weetjes

Als model voor het beeld stond de soldaat Ivan Odartsjenko. In de DDR werd vooral het verhaal van sergeant Nikolaj Masalov verteld, die op 30 april 1945 een meisje uit het gevechtsgebied had gered. De beeldhouwer zelf benadrukte dat de scène puur symbolisch bedoeld was. De werkelijke graven liggen vooral aan de zijkanten onder de platanen en onder de grafheuvel, niet op de grasvelden in het midden. Vrijwilligers hebben de afgelopen jaren de namen van duizenden hier begraven personen uitgezocht. Onder hen zijn zo'n 100 vrouwen en ongeveer 1500 soldaten uit Oekraïne.

Bezoek en bereikbaarheid

Het terrein ligt in het Treptower Park en is te betreden vanaf de Puschkinallee in het noorden of vanaf de straat Am Treptower Park in het zuiden. Het S-Bahn-station Treptower Park aan de Ringbahn grenst direct aan het park. Elk jaar op 9 mei komen veel mensen naar de herdenkingen en kranslegging; dan is het hier erg druk.

Tripto-tip

Reken op ongeveer een uur en loop de as een keer helemaal af, van de ingangsboog tot aan het paviljoen. Bedenk dat je op een begraafplaats bent: de grasvelden aan de rand zijn massagraven, ook al zijn ze niet gemarkeerd. Daarna loont een wandeling naar de Treptower Hafen aan de Spree of naar de Archenhold-Sternwarte (sterrenwacht) in hetzelfde park.