East Side Gallery

De East Side Gallery in Berlijn-Friedrichshain is het langste bewaarde stuk van de Berlijnse Muur en tegelijk een van de grootste openluchtgalerijen ter wereld. Over 1.316 meter langs de Mühlenstraße, tussen Ostbahnhof en Oberbaumbrücke, beschilderden kunstenaars uit de hele wereld in 1990 de voormalige grensmuur. Werken als de “Broederkus” of de Trabant die door de muur breekt zijn wereldberoemd – en omdat een bezoek dag en nacht gratis is, hoort de galerij bij de populairste bezienswaardigheden van Berlijn.

Geschiedenis: van grensmuur tot galerij

De muur aan de Mühlenstraße was niet de eigenlijke grens, maar de achterlandmuur aan Oost-Berlijnse kant. De grens zelf liep aan de Kreuzberger oever van de Spree – de rivier maakte dus deel uit van het grensgebied. Na de val van de Muur in november 1989 begonnen 118 kunstenaars uit 21 landen de grijze oostzijde te beschilderen. Het project werd in 1990 geïnitieerd door de kunstenaarsverenigingen uit Oost en West. Op 28 september 1990 werd de galerij geopend met een feest op een Spreeboot; sinds november 1991 is ze beschermd monument.

Wind, weer en graffiti tastten de schilderingen zwaar aan. In 2008/09 werd de galerij gerenoveerd voor zo'n 2,2 miljoen euro, en veel kunstenaars schilderden hun werk opnieuw. Dat was niet onomstreden: sommigen weigerden de forfaitaire vergoeding, waardoor enkele vlakken leeg bleven. In 2013 zorgde het verwijderen van enkele segmenten voor een toegangsweg voor heftige protesten. Sinds 1 november 2018 zorgt de Stiftung Berliner Mauer voor behoud, oeverpark en educatie. De galerij staat daarmee in één rij met de Gedenkstätte Berliner Mauer en andere herinneringsplekken van de stichting – ze is kunstwerk, monument en tijdsdocument tegelijk.

Wat je er ziet

• “Mein Gott, hilf mir, diese tödliche Liebe zu überleben”: Dmitri Wrubels beroemde Broederkus tussen Leonid Brezjnev en Erich Honecker – het meest gefotografeerde motief.
• Trabi van Birgit Kinder: een witte Trabant breekt door de muur; het kenteken toont de datum van de val van de Muur.
• Meer dan 100 andere schilderijen: politieke boodschappen, vredessymbolen en portretten – veel in de stijl van de Wende.
• De Spreezijde: aan de achterkant van de muur ligt een oeverpark. Hier zie je hoe dicht de grens bij het water liep, en kijk je over naar Kreuzberg.

Openingstijden, entree en rondleidingen

Gegevens van oktober 2026. De East Side Gallery is dag en nacht toegankelijk en de entree is gratis. De Stiftung Berliner Mauer biedt openbare overzichtsrondleidingen van ongeveer een uur met audioguide aan; aanmelden hoeft niet, en scholieren doen gratis mee. Het verzamelpunt is de Infomobil aan de Spreezijde, schuin tegenover de Tamara-Danz-Straße. Groepen tot tien personen kunnen individuele afspraken boeken. In het weekend zijn er bovendien korte live-verhalen ter plaatse. Actuele data vind je op de website van de stichting.

Niet verwarren: het particuliere “The Wall Museum” in de naastgelegen Mühlenspeicher is een zelfstandig museum waarvoor je entree betaalt.

Bezoek en tips

Voor de wandeling langs de hele galerij heb je ongeveer 30 tot 45 minuten nodig; met fotostops en een tijdje in het oeverpark gerust een uur. Begin het best bij het Ostbahnhof en loop richting Oberbaumbrücke – zo eindig je bij de mooiste brug van Berlijn en kun je meteen doorlopen naar Kreuzberg. 's Ochtends, vooral door de week, is het merkbaar leger; voor de Broederkus vormen zich overdag vaak kleine rijen fotografen. Beschilder of beschrijf de kunstwerken alsjeblieft niet – de schade door krabbels is een groot probleem voor het behoud.

Waarom de East Side Gallery uniek is

Anders dan aan de Bernauer Straße herinnert hier geen gereconstrueerde grensstrook aan de deling. De East Side Gallery vertelt veeleer over de opgewekte stemming na de val van de Muur: kunstenaars uit Oost en West, uit Europa, Amerika en andere continenten gebruikten de muur als doek voor hun hoop op vrede, vrijheid en een wereld zonder grenzen. Veel motieven becommentariëren de gebeurtenissen van 1989 met humor en ironie, andere zijn ernstig en politiek. Juist die mix maakt de wandeling zo afwisselend – en laat zien hoe snel een symbool van onderdrukking in een symbool van bevrijding kan veranderen.

Bereikbaarheid

• S-Bahn: tot Ostbahnhof (westelijk uiteinde)
• S-Bahn en U-Bahn: tot Warschauer Straße (oostelijk uiteinde, bij de Oberbaumbrücke)

Met de auto is het in Friedrichshain moeizaam rijden en parkeerplaatsen zijn schaars. Het trottoir aan de Mühlenstraße is vlak en goed te berijden met rolstoel of kinderwagen. Ook het pad langs de Spree is grotendeels geasfalteerd. Omdat er langs de muur nauwelijks schaduw is, denk je in de zomer het best aan water en zonnebrandcrème; cafés en snackbars vind je rond de Warschauer Straße en bij het Ostbahnhof.

Met kinderen: kinderen ontdekken op de kleurrijke muur steeds weer nieuwe figuren en motieven. De galerij is een goede aanleiding om over de deling van Berlijn te praten – vooral als je daarna ook de Gedenkstätte Berliner Mauer aan de Bernauer Straße bezoekt, waar de grensstrook bewaard is gebleven.