Schottenkirche St. Jakob

Stenen dieren, mensenfiguren en daartussen twaalf gestalten die niemand in de hemel wilde hebben: het Schottenportal van de kerk St. Jakob aan de westrand van de oude binnenstad van Regensburg geeft al meer dan 800 jaar raadsels op. Het geldt als een van de belangrijkste Romaanse kunstwerken van Duitsland, en toch staan er vaak maar een handvol mensen voor. Erachter wacht een lichte, strenge zuilenbasiliek die Ierse en later Schotse monniken eeuwenlang hebben gevormd.

Geschiedenis: zwervende monniken uit Ierland

Rond 1070 kwamen Ierse pelgrimsmonniken rond Marianus naar Regensburg en stichtten eerst een klein klooster buiten de stadsmuur. Omdat er steeds meer landgenoten volgden, legden ze rond 1090 de eerste steen voor een groot klooster met kerk. Het eerste gebouw was zo slecht uitgevoerd dat het snel verviel. Onder abt Gregor ontstond de huidige kerk; rond 1180 was ze met het beroemde noordportaal voltooid. De Ieren werden in de volksmond “Skoten” genoemd, vandaar de naam Schottenkirche. Vanuit Regensburg ontstonden nog meer Schottenkloosters, onder andere in Würzburg, Erfurt, Neurenberg en Wenen.

In 1515 namen daadwerkelijk Schotse benedictijnen het klooster over. Abt Ninian Winzet, ooit biechtvader van Maria Stuart, bracht het vanaf 1577 tot nieuwe bloei, en later kwamen er geleerden uit voort zoals de wiskundige Bernard Stuart. Het klooster overleefde zelfs de secularisatie van 1803; pas rond 1862 werd het opgeheven. Sindsdien is St. Jakob de kerk van het Regensburgse priesterseminarie. Sinds 2006 hoort ze bij het UNESCO-werelderfgoed “Oude stad van Regensburg met Stadtamhof”.

Wat je er ziet

• Het Schottenportal: de portaalwand is zo'n 15 meter breed en 8 meter hoog. Zeker is alleen dat ze het Laatste Oordeel, de hemel en de hel toont. De twaalf figuren staan voor verachte mensen en beroepen zoals koppelaars, misdadigers, goochelaars, danseressen, brassers en luiaards. Oorspronkelijk waren de figuren waarschijnlijk beschilderd, deels verguld, en de boorgaten bezet met edelstenen.
• De glazen voorbouw: sinds 1999 beschermt een glazen voorbouw naar een ontwerp van het architectenbureau Böhm het kwetsbare portaal tegen weer en wind.
• Monnik Rydan: binnen, rechts naast het portaal, ligt het reliëf van een monnik met een sleutel. Hij heeft waarschijnlijk echt geleefd, misschien was hij de bouwmeester of de portier.
• Het interieur: een driebeukige basiliek met drie absiden, met zuilen in het schip en pijlers in het koor, daarboven een houten kassetteplafond dat waarschijnlijk uit 1647 stamt.
• Het orgel: op de galerij staat een instrument van Binder und Siemann uit 1899, gerestaureerd in 2022.

Wetenswaardig

Bisschop Ignatius von Senestrey, die hier het priesterseminarie inrichtte, is de enige Regensburger bisschop sinds Dalberg die niet in de dom is begraven, maar in de Schottenkirche tussen hoofd- en volksaltaar. De kerk ligt aan de oostelijke Beierse Jakobsweg: bij de poort van het priesterseminarie krijgen pelgrims een stempel met een historisch abtszegel uit 1700.

Openingstijden

De kerk is volgens de toeristeninformatie dagelijks van 8.00 tot 18.00 uur geopend. Tijdens de erediensten, onder andere op zondag om 9.00 uur, kun je beter van een bezichtiging afzien. Kerkrondleidingen kun je boeken via de Tourist-Information Regensburg.

Bereikbaarheid

Het adres is Jakobstraße 3, vlak bij het Bismarckplatz aan de westrand van de oude binnenstad. Vanaf de dom loop je ongeveer tien minuten, vanaf het Hauptbahnhof zo'n 15 minuten.

Tripto-tip

Reken op 20 tot 40 minuten en neem de tijd voor het portaal: de details openbaren zich pas bij de tweede blik; loop de rijen figuren het best van onder naar boven af. Daarna loont de weg door de oude binnenstad naar Schloss Thurn und Taxis, waar in de adventstijd de Romantische Weihnachtsmarkt plaatsvindt.