Schloss Oranienburg

Een prinses uit Nederland, een jachthuis aan de Havel en een keurvorst die zijn vrouw een heel ambt met dorpen cadeau deed: zo begint het verhaal van Schloss Oranienburg. Het is het oudste barokslot van de Mark Brandenburg en gold rond 1700 als de mooiste van de Pruisische residenties. Tegenwoordig toont het slotmuseum porselein, zilver en een kroonluchter van barnsteen, waarvan er wereldwijd maar drie exemplaren bestaan. De stad Oranienburg draagt nog altijd de naam van het slot.

Geschiedenis: een landgoed in Hollandse stijl

Op de plek van het slot stond een in 1288 voor het eerst vermelde burcht in het dorp Bötzow, later een jachthuis van de keurvorsten. In 1650 schonk keurvorst Frederik Willem, de Grote Keurvorst, het Amt Bötzow aan zijn vrouw Louise Henriette van Oranje. Het landschap deed haar denken aan haar Nederlandse vaderland. Van 1651 tot 1655 liet ze door Johann Gregor Memhardt een landhuis in Hollandse stijl bouwen. In 1652 kreeg het slot de naam “die Oranienburg”, een jaar later ook het dorp. In de lusthof liet de keurvorstin bomen, bloemen en groenten kweken en voerde ze onder meer aardappelen en bloemkool in de Mark in.

Haar zoon, keurvorst Frederik III, vanaf 1701 koning Frederik I in Pruisen, breidde het slot vanaf 1689 ter nagedachtenis aan zijn moeder prachtig uit. Halverwege de 18e eeuw beleefde het een tweede bloeiperiode onder prins August Wilhelm, een broer van Frederik de Grote, die hier in 1758 overleed. Daarna volgde een verbazingwekkende neergang: vanaf 1802 vestigde zich er een katoenfabriek, later een chemiefabriek. De scheikundige Friedlieb Ferdinand Runge ontdekte hier in 1833 in steenkoolteer aniline en carbolzuur. In datzelfde jaar verwoestte een brand grote delen van het middengedeelte. Later was het slot lerarenseminarie, in de nazitijd kazerne van de SS-bewakers van het nabijgelegen concentratiekamp Sachsenhausen, en in de DDR kazerne van de grenstroepen. In 1997 nam de stad het slot over, sinds 2001 is hier het slotmuseum van de Stiftung Preußische Schlösser und Gärten.

Wat je er ziet

• Porzellankammer (porseleinkamer): weelderige etagères vol porselein, al in de tijd van Frederik I beroemd.
• Groteskensaal: met het Fayence-Kabarett, het oudste bewaarde stuk uit Berlijnse productie.
• Bernsteinkronleuchter (barnstenen kroonluchter): een meesterwerk van ambachtskunst, een van slechts drie van zijn soort ter wereld.
• Silbergewölbe (zilverkelder): een selectie van koninklijk praalzilver.
• Kunstverzameling: schilderijen van Anthonis van Dyck, zitmeubels van ivoor en wandtapijten uit de Berlijnse manufactuur van Pierre Mercier, die de daden van de Grote Keurvorst verbeelden.
• Gedenkteken voor Louise Henriette: het staat sinds 1858 op het Schlossplatz.

Openingstijden en entree

• April tot en met oktober: dinsdag tot en met zondag 10.00–17.30 uur, vrije bezichtiging.
• November en december: dinsdag tot en met zondag 10.00–16.00 uur; januari tot en met maart: alleen zaterdag en zondag 10.00–16.00 uur. Van november tot en met maart is bezichtiging alleen mogelijk met een Duitstalige rondleiding.
• Laatste toegang 30 minuten voor sluitingstijd.
• Entree: € 8, met korting € 6, gezinskaart € 16. Met een ticket voor het slotpark of het Kreismuseum in de zuidwestvleugel krijg je korting.
• Er is een lift; kinderwagens zijn in de tentoonstellingsruimten niet toegestaan.

Tripto-tip

In 2026 viert het museum zijn 25-jarig bestaan. In de gratis app “Sanssouci” van de stichting leidt een tour langs 25 uitgekozen kunstwerken; download hem vóór je bezoek en neem je eigen koptelefoon mee. Reken op ongeveer anderhalf uur voor het museum en loop daarna door het slotpark naar de Havel. De Gedenkstätte Sachsenhausen ligt maar ruim twee kilometer verderop en hoort voor velen bij een bezoek aan Oranienburg.