Karl-Marx-Monument

De inwoners van Chemnitz noemen hem liefdevol de “Nischel”, Midden-Duits voor kop of schedel. Midden in het centrum kijkt Karl Marx als 7,1 meter hoge bronzen kop uit over de Brückenstraße; samen met de sokkel is het monument ruim 13 meter hoog en weegt het zo'n 40 ton. Na de Lenin-kop in Oelan-Oede, die 60 centimeter hoger is, geldt het als de op één na grootste portretbuste ter wereld. Ook na de val van de Muur bleef de kop staan, en hij is tot op de dag van vandaag het bekendste herkenningspunt van Chemnitz.

Geschiedenis: een kop voor Karl-Marx-Stadt

Op 10 mei 1953 werd Chemnitz omgedoopt tot Karl-Marx-Stadt, en de wederopbouw van de in de oorlog zwaar verwoeste binnenstad volgde het voorbeeld van de socialistische stedenbouw. Een monument voor de naamgever moest het nieuwe centrum bekronen. De Sovjetbeeldhouwer Lev Kerbel legde 17 ontwerpen voor, maar slechts één toonde alleen de kop. Daarvoor koos men, want bij een volledig beeld hadden de toeschouwers op ooghoogte de schoenen van de filosoof gezien. De kop werd in Leningrad gegoten, in 95 delen opgesplitst en ter plaatse door VEB Germania weer aan elkaar gelast. Op 9 oktober 1971 werd hij onthuld ten overstaan van zo'n 250.000 mensen, onder wie Erich Honecker en een achterkleinzoon van Marx.

Wat je er ziet

• De kop: het hoekig gemodelleerde brons staat op twee sokkels, bekleed met platen van Oekraïense steen.
• Tekstwand: op de gevel erachter staat “Proletariërs aller landen, verenigt u” in het Duits, Engels, Frans en Russisch, samengesteld uit 174 metalen platen.
• “Parteisäge” (partijzaag): het gebouw erachter, met zijn zaagtandvormige bebouwing, was ooit de zetel van de Bezirksrat en later van het SED-districtsbestuur.
• Brückenstraße: de brede as heette in DDR-tijd Karl-Marx-Allee en diende op feestdagen als decor voor optochten.

Wetenswaardigheden

Na 1990 werd er gediscussieerd over sloop, en meerdere steden toonden interesse om hem te kopen. Chemnitz hield de kop en maakte tot 2007 zelfs reclame met de slogan “Stadt mit Köpfchen” (stad met hersens). Een plan om hem in 2007 voor een tentoonstelling naar Münster te brengen, strandde op het veto van de stad. In 2008 bouwden kunststudenten enkele weken lang een toegankelijk “Temporary Museum of Modern Marx” om het monument heen, zodat je hem op ooghoogte kon bekijken. In 2013 draaide de band Seeed hier een videoclip. In het kader van de kandidatuur voor Culturele Hoofdstad van Europa 2025 gingen in 2020 meerdere kunstenaars met de kop aan de slag.

Bezoek en bereikbaarheid

Het monument staat aan de Brückenstraße, vlak bij het kruispunt met de Straße der Nationen, en is altijd vrij toegankelijk. Vanaf het Hauptbahnhof loop je via de Straße der Nationen het centrum in; stadhuis en markt liggen ook maar een paar minuten verderop.

Tripto-tip

Voor een goede foto ga je een beetje schuin op de overkant van de Brückenstraße staan; dan passen kop en tekstwand samen in beeld. 's Avonds wordt de kop aangestraald. Reken op 15 tot 30 minuten en combineer het bezoek met een wandeling door het centrum van Chemnitz.