Freiberger Dom St. Marien

Een dom die nooit een bisschopszetel was en toch een van de rijkst ingerichte kerken van Saksen: de Dom St. Marien aan de Untermarkt in Freiberg dankt zijn schatten aan de zilvermijnbouw. Hier staan een portaal uit de 13e eeuw dat in de Duitse kunstgeschiedenis een vaste plek heeft, een kansel die als een bloem uit de grond groeit, en het grootste orgel dat Gottfried Silbermann eigenhandig bouwde. In het koor rusten acht keurvorsten uit het huis Wettin.

Geschiedenis: herbouwd na de stadsbrand

Rond 1180 verrees in het jonge, door zilvervondsten snel groeiende Freiberg een romaanse basiliek. In 1480 verhief paus Sixtus IV haar tot kapittelkerk, vandaar de naam dom. Bij de grote stadsbrand van 1484 werd de kerk bijna volledig verwoest; alleen de Goldene Pforte, de triomfkruisgroep en delen van het koor bleven bewaard. Op dezelfde plek kwam een laatgotische hallenkerk, die aan het begin van de 16e eeuw werd ingewijd. Sinds 1537 is de dom evangelisch-luthers. Keurvorst August liet het koor vanaf 1589 door Giovanni Maria Nosseni ombouwen tot grafkapel van de Albertijnse Wettins. Torens op volle hoogte kreeg de dom nooit: plannen uit 1905 voor een torenpaar sneuvelden door de Eerste Wereldoorlog.

Wat je er ziet

• Goldene Pforte (Gouden Poort): het laatromaanse zandstenen portaal van omstreeks 1225 geldt als het eerste volledige beeldenportaal van Duitsland. In het timpaan troont Maria met de Drie Koningen, aan de zijkanten staan figuren uit het Oude Testament. Oorspronkelijk was het in kleur beschilderd; sinds 1902/03 beschermt een voorbouw het portaal.
• Tulpenkanzel (tulpkansel): de kansel van porfiertuf ontstond rond 1505 tot 1510 en staat vrij in de ruimte, alleen gehouden door ijzeren ankers. Aan de voet van de trap draagt een mijnwerker de last; sommigen zien daarin een zelfportret van de beeldhouwer.
• Bergmannskanzel (mijnwerkerskansel): direct ernaast staat de kansel van 1638, gedragen door figuren van een mijnwerker en een opzichter in werkkleding.
• Grote Silbermann-orgel: gebouwd van 1710 tot 1714, met 44 registers en 2674 pijpen. Het was Silbermanns eerste grote orgel en bleef zijn grootste eigenhandige werk. Aan de overkant staat een tweede, kleiner Silbermann-orgel.
• Vorstelijke grafkapel: tussen 1541 en 1696 werden hier 38 leden van het Saksische vorstenhuis bijgezet. Op de bovenste kroonlijst zitten 34 musicerende engelen met renaissance-instrumenten.

Wist je dat

De instrumenten in de handen van de engelen zijn geen namaak: onderzoek wees uit dat het echte renaissance-instrumenten zijn of zeer nauwkeurige replica's. Omdat uit die tijd nauwelijks instrumenten bewaard zijn gebleven, werden ze in Leipzig onderzocht en nagebouwd. Kopieën van de Goldene Pforte staan in de Harvard University, in het Poesjkin-museum in Moskou en in het Museum voor Schone Kunsten in Boedapest. In de kruisgang staat een romaans doopvont uit de kerk van Hirschfeld, waarin volgens de overlevering Katharina von Bora, de latere vrouw van Maarten Luther, werd gedoopt.

Openingstijden en tickets

• Mei tot en met oktober: maandag tot en met zaterdag 10.00–17.00 uur, zondag en kerkelijke feestdagen 11.30–17.00 uur.
• November tot en met april: maandag tot en met zaterdag 11.00–16.00 uur, zondag 11.30–16.00 uur.
• Entree voor dom, kruisgang en groene begraafplaats: € 5, met korting € 4, gezinskaart € 11, inclusief audiogids via een app. Kinderen tot 6 jaar gratis.
• Openbare rondleiding door de dom (ongeveer een uur): € 7, met orgelmuziek € 8. Van mei tot en met oktober dagelijks om 14.00 uur, op zondag extra om 11.30 uur met orgelmuziek.

Tickets koop je in de Domladen (winkel van de dom). Tijdens kerkdiensten en huwelijken is bezichtiging niet mogelijk.

Bereikbaarheid en parkeren

De dom staat aan de Untermarkt 1 in de oude binnenstad van Freiberg. Parkeerplaatsen vind je direct aan de Untermarkt, in de Geschwister-Scholl-Straße en bij de Schlüsselteich. Vanaf de Obermarkt met het stadhuis loop je een paar minuten door de oude stad.

Tripto-tip

Plan als het even kan een rondleiding met orgelmuziek in, op woensdag of zondag in het seizoen: dan hoor je het Silbermann-orgel niet alleen, je ziet het ook bespeeld worden. Let in het koor op het maniëristische plafond van schilderwerk en stucwerk. Neem voordat je naar binnen gaat rustig de tijd voor de Goldene Pforte; ze zit aan de zuidkant in de voorbouw. Voor dom en kruisgang heb je één tot twee uur nodig. Het Stadt- und Bergbaumuseum (stads- en mijnbouwmuseum) ligt recht tegenover aan de Untermarkt.