Kaiser-Wilhelm-Gedächtniskirche

De Kaiser-Wilhelm-Gedächtniskirche aan de Breitscheidplatz in Berlijn-Charlottenburg is een van de bekendste herkenningspunten van de stad: een in de oorlog verwoeste torenruïne, omlijst door een moderne kerk van blauw oplichtend glas. De Berlijners noemen het ensemble liefdevol “Hohler Zahn” (holle kies) en “Lippenstift und Puderdose” (lippenstift en poederdoos). Wie de City West bezoekt, moet hier even stilstaan – bijna nergens zie je verwoesting, herinnering en nieuw begin zo indringend op zo'n klein oppervlak.

Geschiedenis: van keizersmonument tot gedenkteken

De oorspronkelijke kerk ontstond tussen 1891 en 1895 naar plannen van Franz Schwechten in neoromaanse stijl. Keizer Wilhelm II liet haar bouwen ter nagedachtenis aan zijn grootvader Wilhelm I; ze werd ingewijd op 1 september 1895. De hoofdtoren was toen zo'n 113 meter hoog.

In de nacht van 22 op 23 november 1943 trof een Britse luchtaanval de kerk. Het dak van het schip stortte in, de torenspits brak af. Wat overbleef was de torenruïne, nu ongeveer 71 meter hoog. Na de oorlog werd lang gediscussieerd over sloop – uiteindelijk bleef de ruïne staan als gedenkteken tegen de oorlog.

De architect Egon Eiermann voegde er tussen 1959 en 1963 een nieuw ensemble aan toe: een achthoekig kerkschip, een zeshoekige klokkentoren van 53,5 meter, een foyer en een kapel. De nieuwe kerk werd ingewijd op 17 december 1961.

Na de aanslag op de kerstmarkt aan de Breitscheidplatz in december 2016 herinnert de “Goldene Riss” (gouden scheur) in de grond voor de kerk aan de slachtoffers.

Het behoud van het ensemble is een blijvende taak: de torenruïne werd van 2010 tot 2015 voor zo'n 4,4 miljoen euro veiliggesteld, daarna volgden de kapel en het voorplein. De gemeente plant de renovatie van het hele kerkensemble tot 2029 – reken er dus op dat je steigers of bouwhekken ziet. Dat verandert weinig aan de indruk, want juist het contrast tussen de oorlogsgeschonden ruïne en Eiermanns strenge honingraatarchitectuur maakt het plein zo bijzonder.

Wat je er ziet

• Het blauwe kerkschip: meer dan 20.000 glasbouwstenen uit het atelier van de Franse kunstenaar Gabriel Loire in Chartres dompelen de ruimte in diepblauw. Het mooist is dat op een zonnige dag of in het donker, als de kerk van binnenuit naar buiten gloeit.
• Christusfiguur: boven het altaar zweeft een 4,60 meter grote figuur van de Verrezene van Karl Hemmeter.
• Stalingrad-madonna: de koolstoftekening van de arts en predikant Kurt Reuber ontstond met Kerstmis 1942 in de ketel van Stalingrad – een stil, zeer ontroerend beeld.
• Torenruïne: van buiten zie je de oorlogsschade het duidelijkst. In de gedenkhal binnen bevinden zich onder meer prachtige mozaïeken en het spijkerkruis van Coventry.

Openingstijden, entree en rondleidingen

Gegevens van oktober 2026:

• Kerk: dagelijks 10.00–18.00 uur – behalve tijdens kerkdiensten, gebedsdiensten en concerten.
• Gedenkhal in de torenruïne: de tentoonstelling is sinds 29 augustus 2026 gesloten wegens renovatiewerkzaamheden. Wanneer ze weer opent, heeft de gemeente nog niet bekendgemaakt.
• Entree: gratis. Giften voor het behoud van het ensemble zijn welkom.

De rondleidingen gaan ondanks de renovatie door: van dinsdag tot en met zondag is er meerdere keren per dag de rondleiding van 30 minuten “Kirchen-Ensemble in 30 Minuten” tegen een gift. Op zondag om 11.45 en 12.45 uur leidt “Geheimgang durchs blaue Licht” je de galerij in tussen de twee glazen wanden van de kerk – een blik die weinig bezoekers kennen. Groepen melden zich vooraf aan.

Rondlopen en tijdsplanning

Voor kerk en buitenruimte volstaan 20 tot 45 minuten, met rondleiding navenant langer. De Gedächtniskirche is goed te combineren met een wandeling over de Kurfürstendamm of een bezoek aan de dierentuin. Een tip: kom laat in de middag of in de avondschemering, als het blauw van de glaswanden het sterkst werkt. Een blik in de evenementenkalender loont – orgelvespers, Bachcantatediensten en in de zomer jazzconcerten maken van het bezoek een bijzondere belevenis. Tijdens deze evenementen is de kerk niet te bezichtigen.

Bereikbaarheid, toegankelijkheid en in de buurt

Adres: Breitscheidplatz, 10789 Berlin.

Met bus en trein: de dichtstbijzijnde stations zijn U Kurfürstendamm en S+U Zoologischer Garten, beide in een paar minuten lopen te bereiken. Talrijke buslijnen stoppen in de buurt, waaronder de 100 en de 200, die dwars door het centrum rijden. Met de auto is de rit naar de City West door bouwwerkzaamheden en afsluitingen rond het plein lastig; eigen parkeerplaatsen heeft de kerk niet.

Toegankelijkheid: het podium bereik je via twee hellingbanen. De gemeente adviseert de vlakkere helling aan de oostzijde bij de kapel, vlak bij de Weltbrunnen – van daaruit kom je in alle delen van het gebouw. De kerk is in het westelijke deel van het podium gelijkvloers toegankelijk. Een inductielus is er niet.

In de buurt: direct aan de Breitscheidplatz liggen de Weltbrunnen en het Europa-Center, de Zoologischer Garten is maar een paar stappen weg. In de advent vindt rond de kerk traditiegetrouw een kerstmarkt plaats.

Kerstmarkt 2026

Rond de Gedächtniskirche op de Breitscheidplatz vindt in de advent de kerstmarkt bij de Gedächtniskirche plaats. De 43e editie is volgens de agenda van de organisator gepland van 13 november 2026 tot 1 januari 2027; de openingstijden voor 2026 liggen nog niet vast. In 2025 was de markt dagelijks van 11.00 tot 21.00 uur geopend, op vrijdag en zaterdag tot 22.00 uur, bij gratis toegang; boven de kraampjes hing een lichttapijt van ongeveer 400 meter lang. Meer over alle markten vind je in ons overzicht Kerstmarkten in Berlijn 2026.