Fritzlarer Dom St. Peter

Rond 723 velde de missionaris Bonifatius bij Geismar een machtige eik die was gewijd aan de Germaanse god Donar, en bouwde van het hout een bedehuis voor de heilige Petrus. Uit die stichting groeide de stad Fritzlar, en op die plek staat nu de Fritzlarer Dom St. Peter. De romaanse basiliek met haar twee westtorens behoort tot de historisch en architectonisch belangrijkste bouwwerken van Noord-Hessen. Sinds 2004 draagt ze de titel Basilica minor.

Geschiedenis: van Donareik tot dom

Waar de Donareik precies stond, weet niemand. Er zijn twee plaatsen overgeleverd: het nabije Geismar, tegenwoordig een stadsdeel, en Fritzlar zelf. Rond 732 liet Bonifatius hier ook een benedictijnenklooster bouwen, met de heilige Wigbert als eerste abt. Fritzlar werd het toneel van grote rijksgebeurtenissen: in 919 vond hier de koningskeuze van Hendrik I plaats. In 1079 verwoestten troepen van tegenkoning Rudolf van Zwaben stad en kerk.

Het huidige gebouw gaat terug op een driebeukige basiliek waarmee rond 1085/1090 werd begonnen. Uit die tijd stammen het westwerk met de torens en de crypte onder het koor. Toen de aartsbisschop van Mainz de dom in 1171 in slechte staat aantrof, gelastte hij een vergaande nieuwbouw. Bouwers uit Worms brachten daarbij de Rijnlandse romaanse stijl naar Noord-Hessen. De kapconstructie boven het koor is nog altijd origineel; het hout werd in 1193 gekapt.

Een zwarte dag was 7 december 1868: tijdens de mis rukte een windvlaag de bouwvallige helm van de zuidtoren af, brokstukken sloegen door het gewelf en 21 mensen kwamen om. Daarna kregen beide torens de huidige, gelijke ruitvormige helmen.

Wat je er ziet

• Paradies: de voorhal voor de westgevel ontstond na 1253 in de overgangsstijl tussen romaans en gotiek. Haar kapitelen met figuren heeft tot nu toe niemand zeker kunnen duiden. De hal diende ook als rechtsplaats.
• Crypte: de driebeukige hoofdcrypte uit de late 11e eeuw is volledig bewaard gebleven. Hier staat de gotische schrijn van de heilige Wigbert uit 1340.
• Koorapsis: van buiten loont de blik op de veelhoekige apsis met dwerggalerij, een voorbeeld voor de Pauluskirche in Worms.
• In het interieur: het gotische sacramentshuis, een romaans reliëf van de heilige Petrus met sleutel uit de 12e eeuw en glas-in-loodramen van Otto Linnemann uit de jaren 1914 tot 1926.
• Kruisgang: uiterlijk in 1323 voltooid. In de stiftsgebouwen liggen nu de schatkamer en de dombibliotheek.

Domschat en dommuseum

In de kruisgang toont het Dommuseum schilderijen, beeldhouwwerk en liturgische voorwerpen van de middeleeuwen tot nu. Het bekendste stuk is het Heinrichskreuz, een romaans gemmenkruis en een van de belangrijkste werken van middeleeuwse schatkunst in Duitsland. Volgens de overlevering schonk keizer Hendrik II het aan het stift; over het ontstaan lopen de data uiteen van 1020 tot rond 1100. Delen van de oude stiftsbibliotheek zijn bewaard in de dombibliotheek.

Bezoek en tijdsplanning

Voor dom en crypte is een half uur genoeg; met het Dommuseum en de kruisgang plan je anderhalf uur in. Sinds de binnenrenovatie van 2010 tot 2012 is er een toegankelijke ingang voor mensen met een beperking. Openingstijden en rondleidingen voor het Dommuseum en de domschat publiceert de katholieke kerkgemeente van Fritzlar op haar website; kijk daar vóór je bezoek even.

Rond de dom

Met zijn twee torens steekt de dom boven de daken van de oude stad van Fritzlar uit; na je bezoek nodigt een wandeling door de steegjes uit. Voor de westgevel herinnert een standbeeld aan Bonifatius, samen met de torens een mooi fotomotief. Wie het stichtingsverhaal wil naspeuren, rijdt naar het stadsdeel Geismar, een van de twee overgeleverde plaatsen van de Donareik.