Franckesche Stiftungen

Met vier taler en 16 groschen uit een bedelbus begon het allemaal. De predikant en theoloog August Hermann Francke opende er in 1695 een school voor arme kinderen mee en legde drie jaar later de eerste steen voor een weeshuis. Daaruit groeide een hele schoolstad met drukkerij, apotheek, bibliotheek en een Wunderkammer (rariteitenkabinet), die tot op de dag van vandaag vrijwel ongewijzigd bewaard is. De Franckesche Stiftungen liggen maar een paar minuten lopen van het marktplein in Halle (Saale) en staan op de Duitse voordrachtslijst voor het UNESCO-werelderfgoed.

Geschiedenis: van armenschool tot schoolstad

Francke kwam in 1691 als predikant naar Glaucha, destijds een arm voorstadsdorp bij Halle, en gaf tegelijk les aan de nieuwe universiteit. Zijn armenschool sprak zich snel rond: al in de zomer van 1695 zaten er 50 kinderen in de klas, en al snel stuurden ook welgestelde families hun kroost. In 1698 begon de bouw van het weeshuis, dat in april 1701 werd ingewijd. Keurvorstelijke privileges stonden Francke een boekhandel, drukkerij en apotheek toe, waarvan de winst de scholen financierde. Vanaf 1710 drukte de Cansteinsche Bibelanstalt hier miljoenen goedkope bijbels, en Hallese leraren, artsen en zendelingen droegen de ideeën van de Stiftungen tot in Rusland, India en Noord-Amerika. In 1911 leerden op het terrein 3056 leerlingen. In de DDR raakten veel gebouwen in verval; vanaf 1991 werd het ensemble gerenoveerd.

Wat je er ziet

• Historisches Waisenhaus: het eerste gebouw van het complex, met zijn bordestrap naar de Franckeplatz, is nu het culturele centrum met vaste en wisselende tentoonstellingen.
• Kunst- und Naturalienkammer: onder het oudste mansardedak van Midden-Duitsland staan 18 beschilderde verzamelkasten met zo'n 3000 voorwerpen. Aan het plafond hangt een opgezette Nijlkrokodil; in de kasten liggen een getatoeëerde vis, een versteend stuk kaas uit Hongarije en een piepkleine Chinese damesschoen.
• Kulissenbibliothek: de kasten steken als theatercoulissen de zaal in, met ongeveer 50.000 boeken. Het gebouw uit 1728 geldt als het oudste bewaard gebleven doelgebouw voor een niet-kerkelijke bibliotheek in Duitsland.
• Langes Haus: met een lengte van meer dan 110 meter en tot zes verdiepingen is het de grootste vakwerkconstructie van Europa.
• Altan: bij goed weer kun je op het dak van het weeshuis klimmen en rondom over Halle uitkijken.

Goed om te weten

De Wunderkammer geldt als de oudste burgerlijke museumzaal van Duitsland. De huidige indeling stamt uit de jaren 1736 tot 1741: de schilder en natuuronderzoeker Gottfried August Gründler ordende de natuurvoorwerpen als eerste in een museum volgens het systeem van Carl von Linné. Na tientallen jaren van verspreiding is de collectie sinds 12 oktober 1995 weer op de oude plek te zien, in de voormalige slaapzaal van de weesjongens. Ook de bibliotheek ontving prominente gasten: Goethe en Winckelmann bewonderden haar collecties, waartoe de eerste in Amerika gedrukte Duitse bijbel behoort.

Openingstijden en tickets

• Museum en tentoonstellingen: dinsdag tot en met zondag en op feestdagen 10.00–17.00 uur, op maandag gesloten, evenals op 24, 25, 26 en 31 december en op 1 januari.
• Entree: € 8, gereduceerd € 5, kinderen en jongeren tot en met 17 jaar gratis.
• Openbare rondleiding: “Der Stifter und sein Werk” elke zaterdag om 11.00 uur, € 2 bovenop de entree.

Bereikbaarheid en parkeren

De tram stopt bij de haltes Franckeplatz en Steinweg direct voor het terrein. Op het terrein van de Stiftungen zelf zijn geen parkeerplaatsen; gebruik de openbare parkeermogelijkheden in de buurt. Wie een invalidenkaart zichtbaar neerlegt, mag op het terrein parkeren.

Tripto-tip

Reken voor Wunderkammer, bibliotheek en een rondgang over de Lindenhof op ongeveer twee uur. Ga eerst naar boven naar de Kunst- und Naturalienkammer en daarna naar het Altan, zolang het weer goed blijft. Tassen groter dan A4 gaan in een kluisje, daarvoor heb je een munt van € 1 nodig. Fotograferen zonder flits mag. Naar het marktplein met de Hausmannstürme van de Marktkirche loop je ongeveer tien minuten.