Dom en Domschatz Halberstadt

Maar weinig kerken in Duitsland volgen de grote Franse kathedralen zo consequent als de Dom St. Stephanus und St. Sixtus (domkerk) in Halberstadt. Er is bijna 250 jaar aan gebouwd, en omdat het domkapittel nauwelijks iets weggaf, is er nog altijd een enorme middeleeuwse inrichting bewaard gebleven: altaren, reliekschrijnen, gewaden, meubels, handschriften. Dom en Domschatz (kerkschat) vormen samen het grootste middeleeuwse ensemble buiten het Vaticaan dat nog op de plek van gebruik staat.

Geschiedenis: wedijver met Maagdenburg

Halberstadt werd in de 9e eeuw bisschopszetel. In 859 werd een Karolingische dom ingewijd, die in 965 instortte; zijn Ottoonse opvolger werd in 992 ingewijd. Toen Maagdenburg vanaf 1209 een moderne, gotische dom begon te bouwen, trok Halberstadt aan. Ongebruikelijk: men begon met het westwerk, om de oude dom zo lang mogelijk in gebruik te houden. Het schip volgde vanaf ongeveer 1260, met een middenschip van 27 meter hoog en open steunberen naar het voorbeeld van Reims. Het koor werd in 1401 ingewijd en in 1491 ten slotte de hele kathedraal. Na de Reformatie baden hier vanaf 1591 katholieke en protestantse domheren tot 1810 samen. Op 8 april 1945 troffen twaalf bommen de dom, maar glas-in-loodramen en kunstwerken waren elders in veiligheid gebracht. Sinds 2010 zit ook de dakruiter boven de viering weer op zijn plek.

Wat je er ziet

• Lettner en triomfkruis: de laatgotische lettner uit 1510 scheidt het hoogkoor af. Erboven staat de houten triomfkruisgroep van omstreeks 1220, ouder dan de huidige dom, zo'n 5 meter hoog en met de originele beschildering.
• Doopvont: de romaanse kelk van marmer uit Rübeland wordt gedragen door vier leeuwen en werd eind 12e eeuw geschonken door bisschop Gardolf.
• Glas-in-loodramen: in de Mariakapel dateren de oudste ruiten van omstreeks 1340.
• Domschatz: op de bovenverdieping van het klooster hangen onder meer het Abraham-Engel-tapijt en het Christus-Apostel-tapijt uit de 12e eeuw, die gelden als de oudste bekende gewerkte wandtapijten van Europa. Verder zie je een ivoren diptiek uit Ravenna van 417 en een Venetiaans bergkristallen kruis.
• Westportaal en kruisgang: het vroeggotische dubbele portaal toont een Laatste Oordeel met een leeuw en een Christusbuste; aan de zuidkant sluit de kruisgang met vier vleugels aan.

Wist je dat

De drie oudste steunberen aan de noordzijde waren zo slank gebouwd dat delen van het schip dreigden in te storten. Van de jaren zestig tot in de jaren tachtig verving men hele pijlerpartijen, terwijl stalen steigers gewelven en schip ondersteunden. De oude binnenstad rond de dom behoorde tot 1945 tot de belangrijkste historische stadsbeelden van Duitsland, met meer dan duizend vakwerkhuizen.

Openingstijden en tickets

• April tot en met oktober: Domschatz dinsdag tot en met zondag 10.00–17.00 uur. Dom dinsdag tot en met zaterdag 10.00–17.00 uur, zon- en feestdagen 11.00–17.00 uur.
• November tot en met maart: telkens tot 16.00 uur. Op 24 en 31 december gesloten.
• Entree: € 9, met korting € 7, kinderen en jongeren tot 18 jaar gratis. Tickets koop je online en ter plaatse.
• Orgel: op vrijdag om 12.00 uur een orgelmeditatie, op zaterdag om 12.00 uur orgelspel.

De dom en de kruisgang zijn drempelloos toegankelijk; in de Domschatz leiden korte trappen naar de gewaadkamers en de schatkamer.

Bereikbaarheid

De dom staat aan het Domplatz, aan de rand van de oude binnenstad van Halberstadt. De ingang is het rolstoeltoegankelijke Nordportal; ernaast ligt het nieuwe bezoekerscentrum met winkel en café.

Tripto-tip

Reken op twee uur voor dom en Domschatz; met rondleiding door beide duurt het zo'n anderhalf uur. Kom op vrijdag of zaterdag rond het middaguur, dan hoor je het orgel tijdens je rondgang. In de Domschatz loont het om stil te staan voor de wandtapijten: ze zijn zo'n 850 jaar oud en overleefden de verwoesting van de stad in 1945. Werp daarna nog een blik in de kruisgang, voordat je over het Domplatz terugloopt naar de oude binnenstad.