Oude stad van Monschau

In Monschau dringen leisteengrijze daken en zwart-wit vakwerk zich zo dicht in het smalle dal van de Rur samen dat er voor straten nauwelijks ruimte overblijft. Boven de oude stad troonen een burcht en de ruïne van een tweede verdedigingstoren; beneden ruist de rivier vlak langs de huismuren. Met meer dan 330 beschermde gebouwen hoort het kleine Eifeldorp bij de best bewaarde oude steden in het westen van Duitsland.

Geschiedenis: burchtstad en centrum van de lakenindustrie

De plaats wordt voor het eerst genoemd in 1198 als “Mons Ioci”. De hertogen van Limburg bouwden rond die tijd de burcht boven de plek waar de Laufenbach in de Rur uitmondt; in een oorkonde is hij in 1217 vermeld. In 1352 kreeg de plaats stadsrechten, vanaf 1433 hoorde hij bij het hertogdom Gulik.

Monschau werd rijk door laken. In de Dertigjarige Oorlog trokken protestantse lakenmakers hierheen, in de 18e eeuw bracht de familie Scheibler de productie tot bloei en bouwde zich midden in de oude stad een paleis. Tot 1918 heette de stad overigens Montjoie. Op 9 augustus 1918 liet keizer Wilhelm II de Frans klinkende naam bij decreet in Monschau veranderen; als enige van deze oorlogsnaamswijzigingen is die tot op heden blijven bestaan. In september 1944 namen Amerikaanse troepen de stad snel in, daarom bleef ze, anders dan veel plaatsen in de omgeving, grotendeels onverwoest.

Wat je er ziet

• Rotes Haus (Rode Huis): het grote patriciërshuis bij de monding van de Laufenbach ontstond tussen 1752 en 1768 voor Johann Heinrich Scheibler. De linkerhelft “Zum goldenen Helm” was woonhuis, de rechter “Zum Pelikan” kantoor; helm en pelikaan zie je boven de deuren. Binnen is het museum vooral bekend om zijn gesneden houten trap, die door drie verdiepingen loopt.
• Burg Monschau: het complex boven de stad is nu een jeugdherberg; in de zomer zijn er openluchtconcerten op de binnenplaats. Ook zonder programma loont de klim omhoog vanwege het uitzicht.
• Haller: tegenover de burcht staat op een rotsuitloper de rest van een zelfstandige verdedigingstoren met tot 2,5 meter dikke muren. Vanaf hier overzie je de hele oude stad.
• Evangelische stadskerk: het lichte gebouw uit 1787–1789 draagt op de torenspits geen haan maar een zwaan, als teken voor Maarten Luther, een zeldzaamheid in het Rijnland.
• Haus zum Turm: het burchthuis aan de Rur uit 1351 geldt als het oudste woonhuis van de stad.

Goed om te weten

In 1971 verhulden Christo en Jeanne-Claude de Haller en delen van de burcht, een van hun eerste grote verhullingen in de open lucht. Het Haus Troistorff uit 1783 werd lang toegeschreven aan de Akense bouwmeester Couven, wat nu onwaarschijnlijk wordt geacht. En in de mosterdmolen aan de Laufenbach, oorspronkelijk gebouwd voor de textielverwerking, maakt de familie Breuer sinds 1952 mosterd.

Bezoek en tijdsplanning

De oude stad is vrij toegankelijk; auto's parkeren op de pleinen rond de stadskern, vandaar is het maar een paar minuten lopen. Met de bus bereik je de halte “Monschau Altstadt”; de lijnen komen onder meer uit Aken, Simmerath en Eupen. Voor een wandeling langs het Rote Haus en de klim naar de Haller moet je twee tot drie uur uittrekken, met burcht en café eerder een halve dag.

Veel steegjes zijn steil en hebben kinderkopjes, wat voor kinderwagens en rolstoelen zwaar is. Kijk de actuele openingstijden van het Rote Haus het best vooraf na.

Tripto-tip

Kom op een werkdag of vroeg in de ochtend. Op zonnige weekenden en in de advent is de oude stad erg vol, en juist de weerspiegeling van de vakwerkhuizen in de Rur is zonder mensenmassa's het mooist.