Sparrenburg

Je ziet hem al vanuit het centrum van Bielefeld: de ronde toren van de Sparrenburg, die ruim 60 meter boven de oude stad op de Sparrenberg in het Teutoburger Wald staat. De graven van Ravensberg bouwden hier vóór 1250 een burcht, die in de zestiende eeuw de grootste vesting van Westfalen werd. Tegenwoordig is het complex het symbool van de stad, het burchtterrein is het hele jaar vrij toegankelijk, en onder je voeten lopen zo'n 300 meter oude vestinggangen.

Geschiedenis: van grafelijke burcht tot vesting

De burcht wordt voor het eerst in een oorkonde genoemd in 1256. Ze beveiligde de pas over het Teutoburger Wald en beschermde de rond 1214 gestichte stad. In 1377 overnachtte keizer Karel IV hier. Toen kanonnen de oude muren nutteloos maakten, liet hertog Johan III van Gulik-Kleef-Berg de burcht vanaf 1535 uitbouwen tot een vesting met rondelen en kazematten. Voor de zwakke westhoek haalde men in 1556 de Italiaanse vestingbouwer Alessandro Pasqualini, die het bastion “Scherpentiner” ontwierp. In de Dertigjarige Oorlog wisselde de vesting meerdere keren van eigenaar; zo belegerden Zweden en Hessen de Spaanse bezetting bijna een jaar lang. Daarna gebruikte de Grote Keurvorst haar als Westfaalse nevenresidentie; twee van zijn kinderen werden hier geboren.

In de achttiende eeuw raakte het complex in verval, stenen werden afgevoerd en verkocht. Bielefelder burgers lieten in 1842/43 de toren als uitkijktoren herbouwen, in 1879 kocht de stad de burcht voor slechts 8.934,90 mark, hoewel de waarde op 70.000 mark was geschat. Bij de luchtaanval van 30 september 1944 werd bijna alles behalve de toren verwoest. Sinds 2006 leggen archeologen steeds weer nieuwe vondsten bloot, en in 2014 kwam er een bezoekerscentrum van architect Max Dudler bij.

Wat je er ziet

• De toren: 121 treden voeren omhoog, tot de kantelen is het 31,5 meter. Boven reikt het uitzicht over de stad en bij helder weer tot aan het Wiehengebirge.
• De kazematten: tijdens de rondleiding van een uur loop je door donkere, gewelfde gangen, kerkers en lichtschachten. Het noordwestelijke deel blijft het grootste deel van de tijd gesloten, omdat daar vleermuizen onderdak vinden.
• Rondelen en bastion: het Kiekstatt-, Schuster- en Marienrondell en de “Scherpentiner” vormen de vestingring. Op het Kiekstattrondell werd in 2007 een oud geschutsplatform ontdekt, drie meter onder het huidige maaiveld.
• De opgravingen: in het gebied van de hoofdburcht zijn de funderingen van een gebouw uit de tijd rond 1500 blootgelegd.
• Het Kurfürstendenkmal: het standbeeld van de Grote Keurvorst van Fritz Schaper werd in 1900 in aanwezigheid van keizer Wilhelm II onthuld.

Openingstijden en prijzen

• Burchtterrein: het hele jaar vrij toegankelijk; 's nachts wordt het brughek gesloten.
• Toren en bezoekerscentrum: 1 april tot en met 31 oktober dagelijks 10.00–18.00 uur, 1 november tot en met 31 maart alleen op zaterdag, zondag en feestdagen 11.00–18.00 uur. Tussen Kerst en Nieuwjaar gesloten, laatste kaartverkoop 17.45 uur.
• Beklimming van de toren: € 3, met korting € 2,50, kinderen van 3 tot en met 13 jaar € 2.
• Kazemattentour: alleen van 1 april tot en met 31 oktober, dagelijks om 12.00 en 14.30 uur, op zon- en feestdagen extra om 16.00 uur, maximaal 30 personen. Volwassenen € 9, met korting € 6, kinderen € 5.
• Combiticket toren en rondleiding: € 11, met korting € 7,50, kinderen € 6,50.

Tickets voor de kazematten zijn verkrijgbaar in het bezoekerscentrum en online (plus € 0,50 servicekosten). Honden zijn aan de lijn welkom op het terrein, maar mogen niet de toren op en niet de gangen in.

Bereikbaarheid

Het adres van het bezoekerscentrum is Am Sparrenberg 40, 33602 Bielefeld. Met de stadsspoorlijn rijd je tot “Adenauerplatz” (lijn 1) of “Landgericht” (lijnen 1 en 2) en loop je vandaar de berg op. De burcht ligt aan een hoogtewandelroute over het Teutoburger Wald en is elk jaar het eindpunt van de Hermannslauf vanaf het Hermannsdenkmal.

Tripto-tip

Reken op een tot twee uur, met de kazemattentour eerder twee. De tours zijn beperkt tot 30 plaatsen; boek in het weekend liever online. Op het laatste weekend van juli vindt onder de burcht het Sparrenburgfest met een middeleeuwse markt plaats. Fans van de “Bielefeld-samenzwering” herkennen de burcht trouwens: scènes uit de gelijknamige film zijn in 2009 in de kazematten opgenomen. In restaurant Stadtblick Sparrenburg kun je daarna met uitzicht over de stad nog iets eten of drinken.