Schiffshebewerk Henrichenburg

Schepen die samen met hun waterbak 14 meter omhoog gaan: het Schiffshebewerk Henrichenburg (scheepshefwerk) bij Waltrop, op 11 augustus 1899 in aanwezigheid van keizer Wilhelm II ingewijd, was het eerste uitgevoerde scheepshefwerk met meerdere drijvers ter wereld en het spectaculairste kunstwerk aan het nieuwe Dortmund-Emskanaal. Tegenwoordig is het groene stalen frame met zijn stenen torens een museum van het LWL, en je kunt er staan waar vroeger de binnenschepen dreven.

Geschiedenis: de poort van Dortmund naar de Noordzee

Aan het eind van de 19e eeuw konden de spoorwegen het vervoer van de zware industrie nauwelijks nog aan. Een kanaal van Dortmund naar Emden moest de haven op de Noordzee aansluiten, maar tussen Datteln en Waltrop moest een hoogteverschil van 14 meter worden overbrugd. In plaats van een trage trap van sluizen koos men voor een hefwerk op drijvers – technisch totaal nieuw terrein.

Het hefwerk draaide meer dan 60 jaar bijna storingsvrij en overleefde twee wereldoorlogen. In 1914 kwam de Alte Schachtschleuse (oude schachtsluis) erbij, in 1962 een nieuw hefwerk voor de grotere Europaschepen. Het oude bleef tot 1969 als reserve in bedrijf en raakte daarna in verval. Een burgerinitiatief voorkwam de sloop, de Landschaftsverband Westfalen-Lippe nam het complex over en maakte er een industriemuseum van.

Zo werkte het

Het hart is de scheepsbak, een afsluitbare waterbak van 70 bij 8,8 meter met 2,5 meter waterdiepte. Met water en staal woog hij zo'n 3050 ton. Hij werd gedragen door vijf drijvers, met lucht gevulde cilinders van ongeveer 13 meter hoog, die in 33 meter diepe, met water gevulde putschachten zaten. Hun opwaartse kracht compenseerde precies het gewicht van de bak, volgens het principe van Archimedes. Of er een schip in de bak lag of niet, maakte niets uit: een schip verplaatst precies evenveel water als het weegt.

Wat je er ziet

• Het hefframe: de staalconstructie kun je van boven en van onderen verkennen, inclusief uitzicht in de bak en op de drijverschachten.
• De stenen torens: de vier neobarokke torens moesten het zelfvertrouwen van Pruisen laten zien. Op het bovenhoofd prijkt het Pruisische wapen met kroon, scepter en rijksappel, geflankeerd door de wapens van Westfalen en Hannover. Op het benedenhoofd kijkt een vrouwenfiguur met muurkroon neer, de “Fortuna”.
• Machinehuis: twee stoommachines van elk 220 pk wekten aanvankelijk de stroom op voor pompen, poorten en de motor van het hefwerk, want een openbaar elektriciteitsnet bestond nog niet.
• Schleusenpark Waltrop: direct ernaast liggen het nieuwe hefwerk uit 1962, de schachtsluis uit 1914 en de grote sluis uit 1989. Ze maken geen deel uit van het museum, maar zijn van buiten goed te bekijken.

Openingstijden en entree

• Geopend: dinsdag tot en met zondag en op feestdagen 10.00–18.00 uur, laatste toegang 17.30 uur. Maandag gesloten, behalve op feestdagen.
• Entree: volwassenen € 8, met korting € 4, kinderen en jongeren tot en met 17 jaar gratis.

Reken op twee tot drie uur, met een wandeling door het Schleusenpark meer.

Met kinderen

Aan het bovenwater ligt een waterspeeltuin met glijbaan, klimwand, vlot en een kleine maquette van het hefwerk, waarop kinderen met een slinger vlotten omhoog en omlaag brengen. Hij is van maart tot oktober in gebruik. In de tentoonstelling test het spel “Clever Skipper” op zeven stations de kennis van landrotten, en op de tweede en vierde zondag van de maand is er om 14.00 uur een rondleiding voor gezinnen.

Bereikbaarheid

Met de auto via de A2, afrit Castrop-Rauxel/Henrichenburg, en daarna de bewegwijzering volgen. Met het openbaar vervoer rijd je met de stadsbahn U41 tot “Brambauer Verkehrshof” en verder met de bus tot “Datteln/Wittener Straße”. Langs het kanaal is het museum ook goed per fiets te bereiken.

Tripto-tip

Pauzeer in de Gastrobus, een Engelse dubbeldekker uit 1959 direct op het terrein. Vanaf de tafels buiten heb je het hefwerk en de aanlegsteiger in zicht. Hij is van maart tot oktober van dinsdag tot en met zondag geopend.