Pfahlbaumuseum Unteruhldingen

Het Pfahlbaumuseum Unteruhldingen (paalwoningenmuseum) in Uhldingen-Mühlhofen aan het Bodenmeer is een van de bekendste bezienswaardigheden aan de noordoever van het meer. Over houten steigers loop je door nagebouwde dorpen uit de steen- en bronstijd die midden in het water staan. Het openluchtmuseum geldt als het oudste archeologische museum van zijn soort in Duitsland en laat heel aanschouwelijk zien hoe mensen duizenden jaren geleden aan de oever woonden, visten en bouwden. Een uitstap is de moeite waard voor gezinnen, geschiedenisfans en iedereen die het Bodenmeer eens anders wil beleven.

Geschiedenis: van heemkundevereniging tot publiekstrekker

Het idee ontstond begin jaren twintig. Op 12 maart 1922 werd de Verein für Pfahlbau- und Heimatkunde (vereniging voor paalwoning- en heemkunde) opgericht, en nog diezelfde zomer stonden de eerste twee paalwoningen in het water. Sindsdien is het museum gestaag gegroeid. Tussen 1938 en 1940 ontstond het steentijddorp naar opgravingsresultaten uit Sipplingen, in de jaren negentig kwamen er huizen bij naar de vindplaatsen Hornstaad-Hörnle en Arbon-Bleiche, en van 1999 tot 2002 werd een bronstijddorp gebouwd naar het voorbeeld van de nederzetting Unteruhldingen-Stollenwiesen. Tegenwoordig omvat het terrein 23 paalwoningen in meerdere dorpsgroepen.

Ook de film ontdekte de plek al vroeg: eind jaren twintig draaide UFA hier scènes voor de film “Natur und Liebe”. Sinds 1922 bezochten ruim 16 miljoen mensen de paalwoningen, in goede jaren komen er tot 300.000 gasten.

Een belangrijke mijlpaal was 2011: de UNESCO nam de “Prehistorische paalwoningen rond de Alpen” op in de Werelderfgoedlijst, in totaal 111 vindplaatsen in zes landen. Het museum zelf is als reconstructie geen werelderfgoed, maar de vindplaats Unteruhldingen-Stollenwiesen vlak voor de oever hoort er wel bij. Het museum ziet zichzelf als uitstalraam van dit onzichtbare erfgoed dat onder water en in de modder ligt.

Wat je er ziet

• Steentijddorp Sipplingen: het oudste ensemble, met palissade, een klassieker voor foto's vanaf de steiger.
• Huizen Hornstaad en Arbon: nabouw naar opgravingen aan het westelijke Bodenmeer en aan de Zwitserse oever, met inrichting en gebruiksvoorwerpen.
• Bronstijddorp Unteruhldingen-Stollenwiesen: grotere huizen die laten zien hoe bouwwijze en ambacht zich verder ontwikkelden.
• ARCHAEORAMA: een multimediastation dat sinds 2013 het werelderfgoed “Paalwoningen rond de Alpen” uitlegt.
• Nieuw museum: originele vondsten uit de oeverdorpen; de teksten kun je via je smartphone (NFC) ook in het Engels en Frans lezen.

In het seizoen leggen gidsen en infopunten onderweg uit hoe mensen kookten, weefden of gereedschap maakten. Juist voor kinderen is dat veel tastbaarder dan welke vitrine ook.

Tickets en openingstijden

Gegevens van oktober 2026:

• Volwassenen € 14, kinderen van 5 tot 15 jaar € 8,50, scholieren en studenten vanaf 16 jaar € 12, gasten met een handicap € 13. Kinderen tot 4 jaar zijn onder begeleiding van hun ouders gratis.
• Tickets krijg je bij de kassa of vooraf in de online ticketshop. Het ticket geldt voor één toegang op de afgedrukte dag.
• Hoogseizoen (14 mei tot 30 september): dagelijks 9.30–18.00 uur.
• Voorjaar en najaar (28 maart tot 13 mei en 1 oktober tot 1 november): dagelijks 10.00–17.30 uur.
• November (vanaf 2 november): alleen zaterdag en zondag 10.00–16.30 uur.
• Winter: van december tot februari is er geen regulier dagbedrijf, wel openbare winterrondleidingen van dinsdag tot en met donderdag (toegang vanaf 14.00 uur, start 14.15 uur).
• Laatste toegang is steeds 30 minuten voor sluiting.

Tip: op zomerweekenden en in de vakanties is het druk op de steigers. Kom het best meteen 's ochtends of laat in de middag, dan heb je meer rust voor foto's.

Route en parkeren

Met de auto neem je op de B 31 de afrit richting Pfahlbauten/Uhldingen-Mühlhofen. Het museum adviseert twee openbare parkeerplaatsen: P1 “Parkplatz zum See” (navigatie: Ehbachstraße), vandaar ongeveer 8 minuten lopen via de Zeitweg, en P2 bij het sport- en funpark (navigatie: Bodenseestraße), ongeveer 15 minuten. In de zomer zijn de plaatsen snel vol, dus houd rekening met extra tijd.

Met trein en bus: station Uhldingen-Mühlhofen ligt ongeveer 25 minuten lopen verderop, de route is bewegwijzerd. Comfortabeler zijn de bussen, zoals Seelinie 7395 of in het seizoen de Erlebnisbus-lijnen tot halte Hafen/Pfahlbauten. Actuele verbindingen vind je in de DB Navigator.

Met de boot: bijzonder sfeervol is de aanreis met de rondvaartboten op het Bodenmeer. Vanaf de haven van Unteruhldingen zijn het maar een paar minuten lopen naar de ingang.

Met kinderen en toegankelijkheid

Het museum is een echte gezinsklassieker: kinderen kunnen in de huizen kijken, het water onder de steigers bekijken en zich de steentijd laten uitleggen. Reken op 1,5 tot 3 uur, afhankelijk van hoe lang jullie in het museumgebouw blijven.

Het terrein is grotendeels rolstoeltoegankelijk: hellingbanen, steigers en een lift in het nieuwe museumgebouw zorgen voor een rondgang op één niveau, maar niet alle paalwoningen zijn volledig toegankelijk. Sinds 2024 is er een “Toilette für alle” met tillift. Gehandicaptenparkeerplaatsen liggen vlakbij. Of honden mee mogen, vraag je het best vooraf telefonisch na.

In de buurt

• Wallfahrtskirche Birnau: de barokke bedevaartskerk boven het meer ligt maar een paar kilometer richting Überlingen.
• Meersburg: oude stad, burcht en Neues Schloss in het buurdorp, goed per boot bereikbaar.
• Affenberg Salem en Schloss Salem: in het achterland, ideaal voor een tweede uitstapdag.
• Eiland Mainau: vanuit Unteruhldingen per boot te bereiken.