Nikolaikirche Leipzig

De Nikolaikirche in Leipzig is de grootste kerk van de binnenstad en een van de belangrijkste plekken uit de Duitse eigentijdse geschiedenis: vanaf hier begonnen in de herfst van 1989 de maandagdemonstraties die het einde van de DDR inluidden. Tegelijk verrast het gebouw met een van de mooiste neoklassieke interieurs van Duitsland, waar witroze zuilen bovenin overgaan in groene palmbladeren. Wie Leipzig bezoekt, moet deze kerk niet missen – als plek van geschiedenis, als kunstwerk en als levende gemeentekerk.

Geschiedenis: van 1165 tot de Vreedzame Revolutie

De geschiedenis van de Nikolaikirche begint rond 1165, toen Leipzig stads- en marktrechten kreeg en de burgers een kerk bouwden voor de beschermheilige van de kooplieden, de heilige Nicolaas. Uit de romaanse basiliek groeide tot 1525 een laatgotische hallenkerk. In de barok kwamen de middentoren met torenwachterswoning, kap en lantaarn erbij; de toren is nu zo'n 75 meter hoog.

Ook muziekgeschiedenis is hier geschreven. Johann Sebastian Bach werd op 30 mei 1723 in de Nikolaikirche in zijn ambt van Leipziger muziekdirecteur geïnstalleerd, en op Goede Vrijdag 1724 klonk hier voor het eerst zijn Johannes-Passion. Een stèle bij de ingang herinnert aan Bach.

Wereldberoemd werd de kerk echter door de vredesgebeden. Vanaf 1982 kwamen hier elke maandag om 17.00 uur mensen bijeen die wilden praten over vrede, milieu en vrijheid – onder het dak van de kerk, dat de staat niet volledig kon controleren. In de herfst van 1989 stroomden na de gebeden steeds meer mensen de straat op. Op 9 oktober 1989 liepen na vredesgebeden in meerdere binnenstadskerken meer dan 70.000 mensen vreedzaam over de Leipziger Ring. De veiligheidstroepen grepen niet in – een keerpunt dat de weg vrijmaakte voor de val van de Muur op 9 november. Het vredesgebed bestaat nog steeds: op maandag om 17.00 uur, behalve in de zomerpauze.

Wat je er ziet

• Het neoklassieke interieur: tussen 1784 en 1797 richtte Johann Carl Friedrich Dauthe het gotische interieur volledig opnieuw in. De pijlers werden gecanneleerde zuilen met palmkapitelen, het plafond kreeg fijne kassetten in wit, roze en lichtgroen. De schilderijen in het altaarkoor zijn van Adam Friedrich Oeser. Met meer dan 1.400 zitplaatsen behoort de kerk tot de grootste van Saksen.
• Het Ladegast-orgel: Friedrich Ladegast bouwde het in 1862, het bedrijf Eule restaureerde en vergrootte het in 2004. Met zo'n 6.800 pijpen en meer dan 100 registers op vijf klavieren is het het grootste kerkorgel van Saksen.
• De Lutherkanzel uit 1521 in de noordkapel en het kruisbeeld bij het altaar, dat rond 1250 ontstond.
• Tekenen van 1989: de paaskandelaar “Gesprengte Fessel” (Doorbroken keten, 1995) en het spijkerkruis van Coventry (1996) staan voor de Vreedzame Revolutie en voor verzoening.
• De Nikolaisäule op het Nikolaikirchhof: een kopie van een zuil uit het kerkschip, in 1999 opgericht naar een ontwerp van Andreas Stötzner. Ze draagt het palmblad symbolisch de kerk uit, naar het plein waar in 1989 alles begon.

Bezoek en tijdsplanning

Voor een rondgang door de kerk heb je 30 tot 45 minuten nodig. Plan je een rondleiding of de toren, reken dan op ruim anderhalf uur. Vrijwilligers bieden gratis openbare rondleidingen aan op dinsdag, donderdag en vrijdag, telkens om 17.00 uur; giften zijn welkom. Bij bouwwerkzaamheden of evenementen kunnen data vervallen.

Een belevenis voor nieuwsgierigen is de torenbeklimming: die vindt meestal op zaterdag om 14.00 uur plaats, kost € 5 en is beperkt tot 15 personen. Verzamelpunt is de boekentafel in de kerk. Meld je vooraf aan.

Een bijzondere tip is het bijwonen van een vredesgebed op maandag of een orgelconcert. Rond 9 oktober viert Leipzig elk jaar het Lichtfest ter herinnering aan de grote demonstratie van 1989.

Openingstijden en tickets

Gegevens van oktober 2026:

• Maandag tot en met vrijdag: 11.00–18.00 uur
• Zaterdag: 11.00–16.00 uur
• Zondag: 11.30–14.30 uur (kerkdienst om 10.00 uur)

Tijdens kerkdiensten, gebedsdiensten, concerten en andere evenementen is bezichtigen niet mogelijk – let op de mededelingen ter plaatse. Een entreeprijs voor de bezichtiging vermeldt de gemeente op haar website niet. Voor groepen zijn er speciale rondleidingen op aanvraag bij het kerkelijk bureau, ook in het Engels, Fins en Zweeds; ze kosten doorgaans € 100. In de Nikolaitreff naast de kerk kun je van dinsdag tot en met vrijdag in de middag een kop koffie drinken.

Bereikbaarheid

De kerk staat midden in het voetgangersgebied aan het Nikolaikirchhof. Vanaf het Leipziger Hauptbahnhof loop je er in ongeveer tien minuten naartoe via de Nikolaistraße. Nog dichterbij ligt S-Bahn-station Markt in de City-Tunnel. Met de auto parkeer je het best in een van de parkeergarages in de binnenstad aan de Ring, want de oude stad is grotendeels autovrij. Over de toegankelijkheid van het gebouw geeft de gemeente online geen informatie; vraag zo nodig vooraf na bij het kerkelijk bureau.

In de buurt

De Nikolaikirche is het ideale startpunt voor een wandeling door de oude stad. Binnen enkele minuten lopen ben je bij de Markt met het Alte Rathaus en het Stadtgeschichtliches Museum, de Mädlerpassage met Auerbachs Keller, waar Goethe zijn Faust laat binnenstappen, en de Thomaskirche met Bachs graf en het Bach-Museum ertegenover. Het Museum der bildenden Künste ligt maar een paar straten naar het noorden. Wie dieper in de DDR-geschiedenis wil duiken, gaat naar het nabije Zeitgeschichtliches Forum of naar het gedenkcentrum “Runde Ecke” in het voormalige Stasi-hoofdkwartier aan de Dittrichring.