Nationalpark Schleswig-Holsteinisches Wattenmeer

Het Nationalpark Schleswig-Holsteinisches Wattenmeer (Sleeswijk-Holsteinse Waddenzee) is met zo'n 4400 vierkante kilometer veruit het grootste nationaal park van Duitsland en onderdeel van het UNESCO-werelderfgoed Waddenzee. Tussen de Deense grens en de Elbemonding beleef je hier eb en vloed, eindeloze wadplaten, kwelders, zeehondenbanken en miljoenen trekvogels. Voor veel bezoekers begint de reis bij het Multimar Wattforum in Tönning – het centrale informatiecentrum van het nationaal park.

Geschiedenis en bescherming

Het nationaal park werd op 1 oktober 1985 opgericht en in 1999 flink uitgebreid; de nieuwe nationaalparkwet geldt sinds 1 januari 2000. Sinds 1990 is het gebied samen met de Halligen bovendien biosfeerreservaat. In juni 2009 nam de UNESCO de Duits-Nederlandse Waddenzee op in de lijst van het werelderfgoed, later kwamen Hamburg en Denemarken erbij.

Het park is verdeeld in twee beschermingszones. Zone 1 moet zich ongestoord ontwikkelen en mag in principe niet worden betreden – uitzonderingen gelden dicht bij de kust en bij geleide wadlooptochten op vaste routes. Tussen Sylt en Föhr ligt een gebied van zo'n 125 vierkante kilometer waar niets mag worden gebruikt. De grote bewoonde eilanden als Sylt, Amrum, Föhr en Pellworm en vijf bewoonde Halligen (kleine eilandjes zonder zeedijk) liggen buiten het nationaal park. Ongeveer twee derde van het oppervlak staat voortdurend onder water, krap een derde valt bij eb regelmatig droog. Op het onbewoonde vogeleiland Trischen voor Dithmarschen ruien enorme groepen bergeenden – een natuurspektakel dat laat zien waarom dit leefgebied zo streng wordt beschermd.

Wat je kunt beleven

• Wadlopen: bij eb valt een groot gebied droog. Met een ervaren wadloopgids maak je kennis met wadpieren, schelpen en krabben – in 2016 namen zo'n 143.000 mensen deel aan ongeveer 5900 geleide tochten. Ga nooit zonder plaatskennis en getijdenkalender alleen het wad op.
• Vogels kijken: elk jaar rusten 10 tot 12 miljoen trekvogels in de Sleeswijk-Holsteinse Waddenzee, en zo'n 100.000 paren broeden hier. Vooral in het voorjaar en de herfst zijn de zwermen indrukwekkend.
• Zeehonden en bruinvissen: zeehonden en grijze zeehonden rusten op zandbanken; voor Sylt en Amrum ligt een walvisreservaat voor bruinvissen. Bij boottochten naar de zeehondenbanken kun je de dieren vaak goed zien – met een verrekijker nog beter.
• Kwelders en vuurtoren Westerhever: de rood-witte vuurtoren midden in de kwelders op Eiderstedt is een van de bekendste fotomotieven van de Noordzeekust.
• Halligen: de kleine, niet ingedijkte eilanden beleef je tijdens boottochten; bij stormvloed steken alleen de terpen (Warften) met de huizen boven het water uit.

Multimar Wattforum in Tönning

Het nationaalparkcentrum, met zo'n 200.000 bezoekers per jaar, toont de onderwaterwereld van de Noordzee in een groot aquarium, brandings- en getijdenbassins en met otters. Een levensgroot model van een potvis geeft een beeld van de afmetingen van de grootste tandwalvissen. Dagelijks zijn er voedertijden en de “Dialog mit Taucher*in” (gesprek met een duiker). Tot de publiekslievelingen horen langsnuitzeepaardjes, steuren en zeesterren. Tot half december 2026 lopen bovendien een tentoonstelling over kustbescherming en een kunsttentoonstelling.

Gegevens van oktober 2026, volgens de officiële website:

• Openingstijden: dagelijks 10.00–17.00 uur, het hele jaar; toegang bij voorkeur tot 16.00 uur. Gesloten op 24 december en op 26 november 2026 (interne activiteit).
• Entree: volwassenen € 15, kinderen (4–16 jaar) € 9, gezinnen € 40; op je verjaardag gratis entree.
• Parkeren: gratis, zo'n 400 meter van de ingang. In het restaurant met uitzicht op de Eider eet je streekgerechten.

Bereikbaarheid

• Met de trein: Tönning ligt aan de lijn Husum–St. Peter-Ording; er rijden elk uur treinen. Vanaf het station loop je zo'n 15 minuten naar het Multimar Wattforum.
• Met de auto: navigatieadres is Dithmarscher Straße 6a in Tönning; de route is bewegwijzerd.
• Andere toegangen: afhankelijk van je bestemming begin je in St. Peter-Ording, Westerhever, Husum, Dagebüll of op de eilanden. Informatiecentra zijn er op veel plekken langs de kust.

Meer informatiecentra aan de kust

Het nationaal park heeft langs de kust en op de eilanden meer dan 25 informatiecentra. Een selectie, afhankelijk van je vakantieplaats:

• Sylt: Erlebniszentrum Naturgewalten in List en Arche Wattenmeer in Hörnum
• Amrum en Föhr: Naturzentrum Amrum in Norddorf, infopunten in Wittdün en Wyk
• Husum en Nordstrand: Nationalpark-Häuser en het Nordfriesland Museum Nissenhaus
• Eiderstedt: Nationalpark-Station in de vuurtoren van Westerhever, Nationalpark-Haus en Westküstenpark met zeehondenverblijf (Robbarium) in St. Peter-Ording, Lina-Hähnle-Haus in het Katinger Watt
• Dithmarschen: Seehundstation Friedrichskoog en het NABU-Nationalparkhaus Wattwurm in Meldorf

Vooral de Seehundstation Friedrichskoog is geliefd bij gezinnen, omdat je er zeehonden en grijze zeehonden van dichtbij kunt bekijken. Op de Hamburger Hallig geeft het Amsinck-Haus uitleg over het leven in het ritme van het getij.

Beste reistijd en tips

Het getij bepaalt de dag: plan wadlooptochten en fotostops op basis van de getijdenkalender; het verschil tussen hoog- en laagwater ligt hier, afhankelijk van de plek, tussen ongeveer 1,5 en 3,7 meter. In het voorjaar en de herfst beleef je de grote vogeltrek, in de zomer is het wad aangenaam warm om op blote voeten te lopen. Voor kinderen is wadlopen een belevenis die ze lang niet vergeten – stevige kleding, zonnebrand en reservekleren horen in je bagage. Honden zijn in veel gebieden alleen aan de lijn toegestaan, in het broedseizoen gelden bijzondere regels. Vraag ter plaatse in een van de Nationalpark-Häuser naar actuele rondleidingen, getijden en afgesloten gebieden – de rangers en wadgidsen geven graag tips voor je dag aan zee.