St.-Pauli-Elbtunnel (Alter Elbtunnel)

De Alter Elbtunnel in Hamburg, officieel St.-Pauli-Elbtunnel, verbindt sinds 1911 de Landungsbrücken met het havenschiereiland Steinwerder – en wel zo'n 24 meter onder de Elbe. Je gaat met historische liften de diepte in, loopt door betegelde buizen en komt aan de andere kant weer boven met het mooiste uitzicht op de Hamburgse havenkade. De tunnel is verkeersweg, technisch monument en gratis belevenis tegelijk.

Geschiedenis: een tunnel voor de havenarbeiders

Eind 19e eeuw groeide de haven aan de zuidkant van de Elbe razendsnel. Tienduizenden werf- en havenarbeiders moesten dagelijks oversteken, maar de kleine veerboten konden de drukte nauwelijks aan en waren bij storm, mist of ijs onbetrouwbaar. Omdat er aan de oever weinig ruimte was, koos men voor een tunnel met verticale toegangen.

In maart 1907 gaf de Senaat het geld vrij, en op 22 juli 1907 werd de eerste schop in de grond gestoken. De bouw werd geleid door Otto Stockhausen, de architectuur is van Otto Wöhlecke van het Altonaer bureau Raabe & Wöhlecke – hetzelfde bureau dat ook de Landungsbrücken ontwierp. Zo'n 4.400 arbeiders groeven met perslucht onder de rivier; drie van hen overleden aan caissonziekte. De kosten bedroegen ongeveer 10 miljoen goudmark. Op 7 september 1911 werd de tunnel ingewijd en gold als technische sensatie.

Na de opening van de Nieuwe Elbtunnel van de A7 in 1975 raakte de naam “Alter Elbtunnel” ingeburgerd. Sinds 2003 is hij beschermd monument; in 2011 kreeg hij de titel “Historisches Wahrzeichen der Ingenieurbaukunst in Deutschland”.

Renovatie: sinds mei 2026 weer beide buizen open

Na zo'n honderd jaar gebruik was het bouwwerk dringend aan renovatie toe. De Hamburg Port Authority renoveerde eerst de schachtgebouwen, vanaf 2010 de oostbuis, die in april 2019 weer openging. Direct daarna begon het werk aan de westbuis. Sinds 4 mei 2026 zijn weer beide buizen voor alle bezoekers open.

De cijfers laten de omvang zien: per buis zijn zo'n 360.000 tegels opnieuw gelegd, in totaal ongeveer 29.000 klinknagel- en schroefverbindingen vervangen en duizenden tonnen beton verwerkt. De Bund subsidieerde de westbuis met zo'n 21,3 miljoen euro uit middelen voor monumentenzorg.

Wat je er ziet

• Koepelgebouw bij de Landungsbrücken: het schachtgebouw heeft een binnendiameter van 22 meter. Onder de lichte koepel kijk je vanaf de galerij direct in de liftschacht.
• Historische liften: per schacht voeren zes liften zo'n 23,5 meter de diepte in. De grote vrachtliften met houten bekleding lijken uit een film te komen; daarnaast zijn er moderne glazen personenliften en trappen.
• De twee buizen: elk ruim 426 meter lang. De glanzende witte tegels en de rijen lampen zorgen voor een bijna surrealistisch perspectief – een klassieker voor foto's.
• Tunneldieren: ongeveer om de tien meter zitten kleine keramische reliëfs in de wand: vissen, krabben, schelpen, ratten en zelfs weggegooide alledaagse voorwerpen. In totaal zijn het er 167, die bij de renovatie zijn gerestaureerd of nagemaakt. Kinderen vinden het geweldig om ze onderweg te tellen.
• Uitzicht in Steinwerder: aan de zuidkant loop je een paar stappen naar de oever. Van daaruit zie je de Landungsbrücken, de Michel en de Elbphilharmonie in één panorama – een van de beste uitkijkpunten van Hamburg, vooral bij zonsondergang.

Openingstijden, entree en bezoek met kinderen

De tunnel is voor voetgangers en fietsers dag en nacht en gratis open (gegevens van oktober 2026). De enige uitzondering is oudejaarsnacht; dan blijft hij van 21.00 tot 4.00 uur gesloten. Trappen en glazen personenliften zijn altijd beschikbaar. De grote vrachtliften rijden van maandag tot en met vrijdag van 5.30 tot 20.00 uur, in het weekend en op feestdagen van 10.00 tot 18.00 uur.

Voor particuliere auto's is de tunnel sinds 2019 afgesloten. Voor de weg erdoor heb je te voet ongeveer 10 tot 15 minuten nodig; met heen en terug, fotostops en het uitzicht in Steinwerder reken je op ongeveer een uur. Het rustigst is het 's ochtends vroeg; dan lukken ook de typische foto's van de lege, wit betegelde buis het best, zonder mensen in beeld.

Voor kinderen is de tunnel een klein avontuur: met de lift naar beneden, onder de rivier lopen, tunneldieren zoeken. Kinderwagens en rolstoelen komen dankzij de personenliften probleemloos naar beneden. Ook met de fiets kun je de tunnel gebruiken; de liften nemen fietsen mee. Op zomerweekenden is het wel druk – houd dan rekening met voetgangers.

Bereikbaarheid

De noordingang ligt aan het westeinde van de St. Pauli-Landungsbrücken. Met de U3, S1 of S3 rijd je tot Landungsbrücken en loop je dan een paar minuten langs het water naar het koepelgebouw. Parkeerplaatsen direct bij de tunnel zijn er praktisch niet; reis het best met trein of fiets.

In de buurt

• St. Pauli-Landungsbrücken: direct ernaast, met havenveren en broodjes vis.
• Altonaer Fischmarkt: ongeveer een kilometer stroomafwaarts langs de Elbe, op zondag in de vroege ochtenduren.
• Museumsschiff Rickmer Rickmers: aan het oosteinde van de Landungsbrücken.
• Reeperbahn: een paar minuten lopen bergop.
• Elbphilharmonie: goed te zien vanaf het uitzicht in Steinwerder, met havenveer 72 vanaf de Landungsbrücken snel bereikt.
• Hamburger Rathaus: met de U3 maar een paar haltes verder.