Kloster Hirsau

Tussen de vakwerkhuizen van het Nagoldtal steekt één romaanse toren uit rode zandsteenmuren op, en daarachter wijzen lege maaswerkbogen naar de hemel. Meer is er niet over van het klooster St. Peter und Paul in Hirsau, en toch vertelt het veel: toen het in 1091 werd ingewijd, was het het grootste klooster van het Duitse taalgebied. Vanuit Hirsau verspreidde zich de Hirsauer Reform, die kloosters van Zwiefalten tot de Comburg zou stempelen.

Geschiedenis: hervormingsklooster, kloosterschool, brandruïne

Al rond 830 bracht bisschop Noting van Vercelli de gebeenten van de heilige Aurelius uit Milaan naar Hirsau. In 1049 gelastte paus Leo IX tijdens een bezoek het vervallen klooster opnieuw op te bouwen. Onder abt Wilhelm (vanaf 1069) nam Hirsau de strenge regels van de abdij van Cluny over en kreeg het zoveel toeloop dat aan de overkant van de Nagold een nieuw klooster nodig was. De nieuwe kerk St. Peter und Paul werd in 1091 ingewijd en was met de voorbouw later zo'n 100 m lang.

Met de Reformatie werd het convent in 1536 opgeheven; daarna diende het klooster als protestantse kloosterschool. Tussen 1586 en 1592 lieten de hertogen van Württemberg ernaast een jachtslot in renaissancestijl bouwen. Op 29 september 1692 staken Franse troepen onder generaal Mélac tijdens de Pfälzischer Erbfolgekrieg (Negenjarige Oorlog) klooster en slot in brand. Daarna haalden de bewoners uit de omgeving er stenen vandaan, onder meer voor de wederopbouw van Calw.

Wat je er ziet

• De Eulenturm: de 37 m hoge noordwesttoren van de kerk was rond 1120 klaar. Hij bleef staan omdat hij nodig was als gevangenis van het dorp. Zijn naam dankt hij aan de uilen onder het dak. Boven de tweede verdieping loopt een fries met bebaarde mannenfiguren dat tot op de dag van vandaag raadsels opgeeft.
• De plattegrond van de kerk: van het schip met zijn zuilen zijn alleen de funderingen overgebleven, maar de contouren laten zien hoe enorm de basiliek was.
• De kloostergang: de ommuring van de laatgotische kloostergang (1474–1503) staat nog overeind, met hoge vensterbogen en een bronhuis.
• De Marienkapelle: als enige gebouw overleefde ze de brand van 1692 ongeschonden. Nu is het een protestantse parochiekerk; op de verdieping lag vroeger de kloosterbibliotheek.
• Het jachtslot: van het renaissancecomplex zijn de buitenmuren bewaard gebleven. In de oostvleugel groeide tot 1989 de iep waaraan Ludwig Uhland in 1829 een gedicht wijdde.
• St. Aurelius en het kloostermuseum: aan de overkant van de Nagold staat de rest van de oudere Aureliuskerk, en ernaast toont het kloostermuseum vondsten uit de opgravingen.

Openingstijden en prijzen

• Kloostercomplex St. Peter und Paul: overdag vrij toegankelijk, geen entree.
• Marienkapelle: 1 april tot en met 31 oktober dagelijks 10.00–18.00 uur, in de winter gesloten.
• Kerk St. Aurelius: het hele jaar, op dinsdag met middagpauze.
• Kloostermuseum: april tot en met oktober di–vr 13.00–16.00 uur, za, zo en op feestdagen 12.00–17.00 uur, entree € 2,50. De combikaart met rondleiding door het kloostercomplex kost € 8.

Voor de ruïnes en de Marienkapelle heb je een uur nodig; met het museum en St. Aurelius reken je op twee uur. In de zomer vinden in de kloostergang de voorstellingen van de Calwer Klostersommer plaats.

Bereikbaarheid en parkeren

Het adres is Klosterhof, 75365 Calw-Hirsau. Met de Kulturbahn Pforzheim–Horb–Tübingen rijd je tot station Hirsau en loop je nog zo'n tien minuten. Op loopafstand liggen ongeveer 50 betaalde parkeerplaatsen.

Tripto-tip

Loop eens rond de Eulenturm en zoek de figuren in het fries: aan de noordkant zit een oude man met een lange baard, aan de zuidkant torst een drager als Atlas de muur. Daarna is een wandeling langs de Nagold naar het nabije Calw de moeite waard, de geboortestad van Hermann Hesse.