Gnadenkapelle Altötting

De Gnadenkapelle (genadekapel) op het Kapellplatz in Altötting geldt als nationaal heiligdom van Beieren en is een van de meestbezochte bedevaartsplaatsen van Duitsland. Binnen staat de Zwarte Madonna, een klein gesneden Mariabeeld, en in nissen rondom de zilveren harturnen van Beierse keurvorsten en koningen. Ook als je niet als pelgrim komt, maken de donkere, door kaarsen verlichte ruimte en de omgang vol votiefschilderijen indruk.

Geschiedenis: een achthoek uit de vroege middeleeuwen

Al in 748 was Altötting een palts van de Agilolfingische hertogen, later een Karolingische koningspalts. De achthoekige kern van de kapel stamt vermoedelijk uit de 8e tot 10e eeuw; de precieze datering is omstreden. Toen de Hongaren de plaats in 907 verwoestten, bleef alleen deze achthoek staan. In 1494 kwamen er een schip en een spitse toren bij, in 1517 de open omgang, in 1686 de sacristie.

Beroemd werd Altötting door een gebeurtenis in 1489: een driejarige jongen viel in de Mörnbach en werd voor verdronken gehouden. Zijn moeder legde hem op het altaar van de kapel en bad met andere gelovigen, tot het kind weer begon te ademen. Daarna kwam er een bedevaart op gang die de Wittelsbachers in de tijd van de Contrareformatie krachtig steunden.

De Zwarte Madonna

Het beeld is 64 cm hoog, uit lindehout gesneden en kwam in de 14e eeuw naar Altötting. Waar het vandaan komt, is niet bekend; Bourgondië of de Boven-Rijn wordt vermoed. Sinds 1518 draagt het beeld kleren, oorspronkelijk gemaakt van de bruidsjurken van Beierse prinsessen. Scepter en kroon werden geschonken door keurvorst Maximiliaan I. Paus Benedictus XVI legde tijdens zijn bezoek op 11 september 2006 zijn bisschopsring voor het genadebeeld neer; die zit nu aan de scepter bevestigd. Elke Goede Vrijdag om 7.00 uur wordt de Madonna met een zwarte sluier bedekt.

Wat je er ziet

• Gnadenaltar (genadealtaar): helemaal in zilver gedreven, uit 1670.
• Silberprinz (zilverprins): het knielende zilveren beeld van de tienjarige keurprins Max III. Joseph, geschonken in 1737.
• Harturnen: in ruim 300 jaar zijn hier 28 harten bijgezet. In nissen zijn onder meer de urnen te zien van keizer Karel VII, koning Lodewijk I en koning Lodewijk II. Ook het hart van veldheer Tilly wordt hier bewaard, maar is niet zichtbaar.
• Omgang: meer dan 2000 votiefborden vertellen over ongelukken, ziektes en reddingen. Sommige pelgrims lopen met houten kruisen die klaarstaan rond de kapel, een enkeling op de knieën.

Rond het Kapellplatz

De kapel staat vrij op het Kapellplatz, omgeven door de collegiale kerk, de jezuïetenkerk, het stadhuis en de kanunnikenhuizen; het geheel is beschermd monument. Paus Johannes Paulus II droeg hier in 1980 een mis op voor 60.000 mensen. In de Schatzkammer (schatkamer) zie je het Goldene Rössl, een Mariaaltaartje van gouden email dat in 1404 in Parijs werd gemaakt als nieuwjaarsgeschenk voor koning Karel VI. Het Jerusalem-Panorama van Gebhard Fugel is een rondschilderij van 12 meter hoog en 95 meter omtrek, dagelijks geopend van 10.00 tot 17.00 uur, entree € 5.

Tripto-tip

Reken op 1 tot 2 uur; met schatkamer en panorama een halve dag. De kapel is een plek om te bidden: tijdens de diensten is het er vol, bekijk dan het liefst alleen de omgang. Rustiger is het vroeg in de ochtend of door de week. Rond bedevaartdata en hoge Mariafeesten komen er heel veel pelgrimsgroepen.