Insel Wilhelmstein

Vanaf de oever bij Steinhude lijkt de Wilhelmstein een groen eilandje met een paar huisjes, maar erachter schuilt een van de ongewoonste vestingen van Europa. Graaf Wilhelm zu Schaumburg-Lippe liet vanaf 1761 midden in het Steinhuder Meer een eiland opwerpen en daarop een vesting bouwen om zijn piepkleine staatje te beschermen, dat toen maar 17.000 inwoners telde. Het idee werd weggelachen als speelgoed van een kanonnengraaf, tot de vesting in 1787 daadwerkelijk een belegering doorstond. Tegenwoordig bereik je het eiland per boot en kun je de kazematten, de commandantswoning en de toren bezichtigen.

Geschiedenis: een eiland van mensenhand

Van 1761 tot 1765 brachten de onderdanen op elke werkdag zo'n 30 kubieke meter zand, grind en stenen aan, in de zomer met vissersboten, in de winter op sleden over het ijs. Voor het transport werd speciaal het 1,2 kilometer lange Hagenburger Kanal gegraven. De arbeiders werden desondanks betaald. Van 1765 tot 1767 ontstond een sterrenvormige schans met vier bastions, daaromheen 16 kleinere eilandjes als buitenwerken met kanonopstellingen, werkplaatsen, een veldhospitaal en zelfs een windmolen. In 1777 stonden hier 166 kanonnen. Rond 1810 werden de tussenruimtes opgevuld, zo ontstond het huidige, bijna vierkante eiland met zijden van zo'n 100 meter.

Graaf Wilhelm richtte op het eiland ook een militaire school op. Zijn beroemdste leerling was Gerhard von Scharnhorst, de latere Pruisische legerhervormer, die hier vanaf 1773 als 18-jarige studeerde. De zwaarste test onderging de vesting na de dood van de graaf: in 1787 bezetten troepen uit Hessen-Kassel het graafschap, alleen op de Wilhelmstein verschansten zich zo'n 150 man. Ongeveer 2.800 belegeraars kwamen er niet bij, omdat hun kanonnen op de moerassige oever niet dichtbij genoeg stonden, en Hannover bevoorraadde het eiland vanaf de noordoever. Toen Pruisen en Hannover troepen verzamelden, trokken de Hessen af. Later diende de vesting als staatsgevangenis.

Wat je er ziet

• Kazematten: in de kogelvrije gewelven woonden de soldaten en lagen munitie en voorraden opgeslagen. Nagebouwde woon- en arrestcellen tonen het dagelijks leven.
• Commandantswoning: boven de kazematten ligt het “Schlösschen” (kasteeltje) voor de commandant en de officieren; in de vroegere commandantskamer worden nu huwelijken voltrokken.
• De toren: vanaf het hoogste punt van het eiland overzie je het hele Steinhuder Meer. Vanaf 1774 was hier een sterrenwacht.
• Tentoonstelling: kaarten, mortieren, kanonlopen, kogels en geweren uit de geschiedenis van de vesting.
• Steinhuder Hecht: de eerste in Duitsland gebouwde onderzeeër ontstond in 1772 op de Wilhelmstein; ontworpen door ingenieur Jakob Chrysostomus Praetorius, en onder water moest een vissenstaart hem voortdrijven.
• Eilandhuizen: van de oorspronkelijk 16 huizen staan er nog negen, meestal stenen nabouwen uit de 19e eeuw. Daarin vind je de eilandwinkel, een kiosk en een klein hotel.

Openingstijden en entree

De vesting is van 20 maart tot en met 31 oktober 2026 dagelijks open. Van 1 november tot en met 19 maart geldt op het Steinhuder Meer een wintervaarverbod; het eiland is dan gesloten. De entree kost € 5, kinderen van 4 tot 13 jaar betalen € 2, jongere kinderen gaan gratis, groepen vanaf 10 personen betalen € 4 per persoon. Kaartjes koop je in de eilandwinkel of bij de kiosk; pinnen heeft de voorkeur. De overtocht betaal je apart. Honden mogen het eiland op, maar niet de vesting in. Op bepaalde data worden rondleidingen aangeboden.

Bereikbaarheid en parkeren

De boten van de Steinhuder Personenschifffahrt vertrekken bij de aanlegsteiger Strandterrassen, Meerstraße 2 in Steinhude en bij de steiger Jugendherberge/Pilz aan de Warteweg in Mardorf. De tocht met de traditionele Auswandererboote (emigrantenboten) duurt vanaf Steinhude ongeveer 25 minuten; daarnaast vaart er een lijnboot. In beide plaatsen zijn parkeerplaatsen aangewezen. Steinhude is een stadsdeel van Wunstorf; met de S-Bahn kom je vanuit Hannover tot in Wunstorf.

Tripto-tip

Reken inclusief overtocht op twee tot drie uur. Klim in elk geval de toren op, en neem op de terugweg de tijd voor een wandeling over de boulevard van Steinhude. Bij wind kan de tocht in de open emigrantenboot fris worden; een jas hoort ook in de zomer in je bagage.