Markgräfliches Opernhaus Bayreuth

Het Markgräfliches Opernhaus (markgravelijk operahuis) in Bayreuth is een van de heel weinige barokke theaters die tot nu toe vrijwel in originele staat bewaard zijn gebleven. De zaal van beschilderd en verguld hout werd ontworpen door Giuseppe en Carlo Galli Bibiena, de meest gevraagde theaterarchitecten van hun tijd, voor markgravin Wilhelmine. Sinds 2012 hoort het huis bij het UNESCO-werelderfgoed, en na een lange restauratie kun je de logezaal weer in volle pracht beleven.

Geschiedenis: Wilhelmines podium

Markgravin Wilhelmine, een zus van Frederik de Grote, regeerde vanaf 1735 samen met markgraaf Frederik het vorstendom Bayreuth. Ze componeerde, schreef libretto's en leidde zo'n 20 jaar lang de hofopera. Het oude komediehuis was haar niet genoeg, daarom verrees van 1744 tot 1750 een nieuw gebouw: de gevel werd ontworpen door Joseph Saint-Pierre, het interieur door de Bibiena's. Het operahuis werd eind september 1748 geopend bij het huwelijk van haar dochter Elisabeth Frederike Sophie met hertog Karel Eugenius van Württemberg; er werden opera's van Johann Adolph Hasse gespeeld.

De kosten kwamen uiteindelijk voor rekening van de onderdanen, en het vorstendom raakte in een schuldencrisis. Na de dood van Wilhelmine in 1758 en die van de markgraaf in 1763 werd er nog nauwelijks gespeeld. Historici zien precies daarin de reden waarom het houten gebouw niet, zoals veel andere theaters uit die tijd, afbrandde: er werden gewoon minder vaak kaarsen aangestoken.

Richard Wagner en Bayreuth

Het voor die tijd reusachtige toneel met 180 m² speelvlak trok Richard Wagner in 1871 naar Bayreuth. De zaal vond hij ongeschikt voor zijn werken, en daarom bouwde hij zijn eigen Festspielhaus. Bij de eerstesteenlegging dirigeerde Wagner op 22 mei 1872 in het Markgräfliches Opernhaus Beethovens 9e symfonie. In Bayreuth zegt men tot op de dag van vandaag eenvoudig “Opernhaus” tegen het markgravelijke gebouw en “Festspielhaus” tegen Wagners theater.

Wat je er ziet

• De logezaal: drie rangen van hout, rijk beschilderd en verguld, in het midden de vorstenloge die het markgravenpaar nauwelijks gebruikte.
• Plafondschildering: Apollo en de negen Muzen van Johann Benjamin Müller, daaromheen taferelen uit Ovidius' Metamorfosen.
• Het toneel: de toneelopening is bij de restauratie weer op de oorspronkelijke maat gebracht.
• Museum in het Redoutenhaus: sinds april 2023 toont een tentoonstelling de theatercultuur aan het Bayreuthse hof, waaronder een gereconstrueerd barokpodium met toneeltechniek en speciale effecten die je zelf kunt uitproberen.
• Dakconstructie: boven de zaal spant zich een kolomvrij houten dak met een overspanning van 25 m, dat de UNESCO uitdrukkelijk tot het werelderfgoed rekent. Je kunt het niet zien; een model in het museum legt de constructie uit.

Restauratie

Vanaf september 2012 was het huis gesloten. Een waterschade in november 2014 verlengde de werkzaamheden, en de kosten stegen tot ongeveer 29,3 miljoen euro. Op 12 april 2018 werd het operahuis heropend met “Artaserse”, dezelfde opera die al in 1748 bij de inwijding werd gespeeld. Tegenwoordig heeft de zaal 512 plaatsen.

Tickets en openingstijden

• April tot en met september: dagelijks 9.00–18.00 uur
• Oktober tot en met december: dagelijks 10.00–17.00 uur
• Januari tot en met maart: dagelijks 10.00–16.00 uur
• Entree: € 10, met korting € 9. Combikaart met het Neue Schloss € 15, totaalkaart “Die Welt der Wilhelmine” € 21.
• Rondleiding door de logezaal: 30 minuten, € 3 extra bovenop de entree. De plaatsen zijn beperkt, boek op tijd online of bij de museumkassa.

Vanwege repetities kan het huis op korte termijn sluiten. Een gratis museum-app is er in het Duits, Engels, Frans, Italiaans en Tsjechisch; neem je eigen koptelefoon mee.

Bereikbaarheid en tijdsplanning

Het operahuis ligt aan de Opernstraße midden in het centrum. Vanaf het centraal station loop je ongeveer 10 minuten of neem je bus 302 naar “Luitpoldplatz”. Plan voor logezaal en museum ongeveer 1 tot 1,5 uur. Het Neue Schloss met de Hofgarten ligt op een paar stappen, de Eremitage aan de oostelijke stadsrand. Wil je de akoestiek beleven, kijk dan in de evenementenkalender: concerten en het festival Bayreuther Barock vinden plaats in de historische zaal.