Felsengarten Sanspareil

De Felsengarten Sanspareil in Wonsees bij Bayreuth is een park zoals er geen tweede is: “sans pareil” betekent immers “zonder weerga”. Tussen machtige kalkrotsen en hoge beuken liet het markgravenpaar Friedrich en Wilhelmine in de jaren 1740 een literaire wandeling aanleggen met grotten, een theater en uitkijkrotsen. De tuin aan de rand van de Fränkische Schweiz is het hele jaar vrij toegankelijk en combineert barokke geschiedenis met een écht mooie boswandeling.

Geschiedenis: een rif uit de Jurazee wordt toneel

De grillige rotsen zijn resten van een rif uit de warme Jurazee, waarin ooit ammonieten en zeelelies leefden. Gefascineerd daardoor liet markgraaf Friedrich met markgravin Wilhelmine van Bayreuth het beukenbos ten oosten van Burg Zwernitz tussen 1744 en 1748 omtoveren tot een park. Voorbeelden waren Chinese tuinen en landschappen: anders dan in de gebruikelijke barokke tuin werd de natuur niet omgevormd, maar alleen aangevuld met bouwwerkjes en tuinelementen.

Vanaf 1748 kwam er een bijzondere route bij: de rotsen vertellen de avonturen van Telemachus, de zoon van Odysseus, naar de roman van Fénelon. In de negentiende eeuw raakten veel gebouwen in verval; bewaard bleven het Morgenländische Bau (oriëntaals paviljoen) en het Küchenbau (keukengebouw).

Wat je er ziet

• Ruïne- en grottentheater: het enige decorstuk dat sinds 1744 vrijwel ongewijzigd bewaard is gebleven. Sinds 1985 speelt de Studiobühne Bayreuth hier in de zomer toneel.
• Vulkanshöhle en Kalypsogrotte: de grootste grot van de tuin en de grot van de nimf Calypso naast de Belvedere-rots.
• Morgenländischer Bau: het oriëntaals geïnspireerde lustslotje uit 1746/47 met een grote beuk op de binnenplaats. De tentoonstelling erin vertelt met veel doe-stations de geschiedenis van de tuin, van het oerrif tot populaire uitstap.
• Burg Zwernitz: de burcht op haar dolomietrots werd in 1156 voor het eerst vermeld. Vanaf de bergfried kijk je ver uit over het Naturpark Fränkische Schweiz; binnen toont de tentoonstelling “Markgräfliche Jagd” de hofjacht van weleer.

Het park is zo'n 13 hectare groot en strekt zich over ongeveer 1,3 kilometer door het beukenbos uit.

Tickets en openingstijden

Gegevens van oktober 2026. De Felsengarten is het hele jaar open en de toegang is gratis. Morgenländischer Bau en Burg Zwernitz zijn van april tot en met september dagelijks open van 9.00 tot 18.00 uur, van 1 tot half oktober van 10.00 tot 17.00 uur, op maandag gesloten (behalve op enkele feestdagen); van half oktober tot en met maart blijven ze dicht. Het gezamenlijke ticket kost € 5, met korting € 4. Voor theatervoorstellingen heb je aparte kaartjes nodig.

Bereikbaarheid en parkeren

Wonsees ligt ruim 20 kilometer ten westen van Bayreuth. Met de auto rijd je via de A70 (afrit Schirradorf). Bij de parkingang zijn parkeerplaatsen voor auto's en bussen; op zonnige weekenden kan het daar druk worden. Met het openbaar vervoer is Sanspareil lastig te bereiken; bekijk de busverbindingen vanaf Bayreuth of Kulmbach vooraf in de reisplanner.

Tips voor je bezoek

• Reken op 1,5 tot 3 uur; met burcht en tentoonstelling eerder een halve dag.
• Draag stevige schoenen: de paden lopen over trappen en wortels en door rotsspleten.
• De bezichtigingsruimten van Burg Zwernitz zijn alleen via trappen te bereiken.
• In het Küchenbau nodigt het Schlosscafé met terras van april tot oktober uit voor een pauze.
• Voor kinderen is de tuin een avontuurlijke speeltuin van rotsen en grotten; op de burcht is een eigen audiogids voor kinderen beschikbaar via een QR-code.
• Combineer de uitstap met de Eremitage en het Markgräfliches Opernhaus (markgravelijk operahuis) in Bayreuth; ook die gaan terug op Wilhelmine.