Klosterruine Eldena

Een hoge spitsboog zonder dak, oude bomen eromheen, daarachter de lucht boven de Bodden: dit beeld kennen velen uit het museum. De schilder Caspar David Friedrich, in 1774 geboren in Greifswald, schilderde de Klosterruine Eldena telkens opnieuw en maakte haar zo tot een symbool van de Duitse romantiek. Tegenwoordig staan de muurresten van het cisterciënzerklooster in een stil park in de Greifswalder wijk Eldena, vlak bij de monding van de Ryck in de Greifswalder Bodden. Je kunt ze altijd bezoeken, zonder entree.

Geschiedenis: het klooster waaruit Greifswald groeide

In 1199 stichtten cisterciënzermonniken uit het Deense klooster Esrom hier een nieuw klooster, dat eerst Hilda heette, naar de toenmalige naam van de rivier. De vorst van Rügen, Jaromar I, had hen uitgenodigd bij de riviermonding, mede vanwege een lucratieve zoutziederij in de buurt. Paus Innocentius III bevestigde de stichting in 1204. Het klooster werd het belangrijkste van de regio en kreeg uitgebreid grondbezit. Tegenover de zoutziederij ontstond een marktnederzetting waaruit de stad Greifswald voortkwam. In 1241 kreeg het klooster marktrecht.

De bouw sleepte zich lang voort: rond 1200 begon men met het oostelijke deel van de kerk, pas aan het begin van de 15e eeuw waren westgevel en schip klaar. Met de Reformatie werd het klooster opgeheven en in 1535 omgezet in een hertogelijk landgoed. In de Dertigjarige Oorlog zwaar beschadigd, ging het in 1634 over naar de universiteit van Greifswald. In de decennia daarna dienden de muren als steengroeve voor de vestingwerken van de stad; in 1728 liet zelfs de universiteit delen afbreken. Wat Friedrich aan het begin van de 19e eeuw aantrof, was nog maar een ruïne.

Romantiek en monumentenzorg

Door de schilderijen van Friedrich kwam Eldena weer in de belangstelling van het publiek. Vanaf 1827 werd de ruïne veiliggesteld en vormgegeven, met de namen van Karl Friedrich Schinkel en Peter Joseph Lenné, naar wiens plannen een park ontstond. Zo werd Eldena een vroeg project van de Duitse monumentenzorg. Een van de bekendste schilderijen, de “Klosterruine Eldena” uit 1824, hangt nu in de Alte Nationalgalerie in Berlijn.

Wat je er ziet

• Westgevel en kerkschip: de hoge bakstenen bogen die op Friedrichs schilderijen te zien zijn.
• Oostelijk deel met dwarsschip: goed bewaarde muren met venster- en arcadebogen.
• Grafplaten: middeleeuwse platen uit de kloostergang zijn ter bescherming in de muurresten ingemetseld.
• Plattegrond bij de ingang: een bord laat zien waar kerk, kloostergang en conventsgebouwen stonden.
• Bierkeller: de voormalige kloosterkelder aan de Boddenweg is nu overwinteringsplek voor vleermuizen en niet toegankelijk.

Evenementen

Sinds 1968 is er in de ruïne een openluchttheater. Elk jaar in het eerste weekend van juli vinden de Eldenaer Jazz Evenings plaats, in juni de Eldenaer Klostermarkt met kunstnijverheid. Per jaar bezoeken zo'n 20.000 gasten het complex.

Tripto-tip

Volg het Caspar-David-Friedrich-Bildweg: 15 stations in Greifswald en Eldena tonen de plekken waar Friedrich zijn motieven vond. Na de ruïne is een uitstapje naar het naburige vissersdorp Wieck de moeite waard, met zijn houten klapbrug uit 1887 naar Hollands voorbeeld en gerookte vis rechtstreeks van de kotter. In de winter wordt het terrein niet sneeuwvrij gemaakt; bij sneeuw en gladheid is voorzichtigheid geboden. Voor de ruïne heb je net geen uur nodig, met Wieck een halve middag.