Historisch-Technisches Museum Peenemünde

Het Historisch-Technisches Museum Peenemünde in het noorden van het eiland Usedom vertelt een van de meest ingrijpende en tegelijk donkerste verhalen uit de Duitse techniekgeschiedenis: hier ontwikkelden ingenieurs vanaf 1936 de eerste kruisraketten en grote raketten, gebouwd voor de oorlog en vaak gemaakt door dwangarbeiders. Het museum in de gigantische voormalige elektriciteitscentrale combineert techniekgeschiedenis met herinnering aan de slachtoffers. Een bezoek is de moeite waard voor iedereen die wil begrijpen hoe nauw ruimtevaart en bewapening met elkaar verweven zijn.

Geschiedenis: het grootste wapencentrum van Europa

Van 1936 tot 1945 waren de proefinstallaties van Peenemünde volgens het museum het grootste militaire onderzoekscentrum van Europa. Op een terrein van ongeveer 25 vierkante kilometer werkten tijdelijk tot wel 12.000 mensen. In de Heeresversuchsanstalt (proefinstallatie van het leger) onder technische leiding van Wernher von Braun ontstond de raket A4, op het naastgelegen proefterrein van de Luftwaffe de kruisraket Fi 103. De nazipropaganda noemde ze beide “Vergeltungswaffen” (vergeldingswapens), bekend als V1 en V2. Vanaf 1944 werden ze ingezet tegen steden in West-Europa; de serieproductie van de A4 gebeurde onder moorddadige omstandigheden door gevangenen uit concentratiekampen in de ondergrondse fabriek Mittelbau-Dora.

Op 3 oktober 1942 slaagde in Peenemünde de eerste succesvolle lancering van een A4, die daarmee als eerste door mensen gebouwde voorwerp een hoogte van meer dan 80 kilometer bereikte. In de nacht van 17 op 18 augustus 1943 bombardeerde de Britse Royal Air Force de installaties; daarna werd de raketproductie verplaatst naar ondergrondse tunnels in de Harz. Veel gebouwen werden na de oorlog opgeblazen, en het terrein bleef tot 1990 militair verboden gebied van de NVA.

Na de oorlog werkten specialisten uit Peenemünde door in de VS, de Sovjet-Unie, Groot-Brittannië en Frankrijk. Von Braun en veel van zijn voormalige medewerkers bouwden later voor de NASA de Saturn V-maanraket. Precies dit spanningsveld tussen technische prestatie en misdaad staat centraal in de tentoonstelling.

Het museum opende op 9 mei 1991, aanvankelijk in de Bunkerwarte. Na kritiek op een te techniekverliefde eerste expositie kwam er een wetenschappelijk onderbouwde vaste tentoonstelling, die sinds 2000/2001 in de centrale te zien is. Sinds de opening kwamen er meer dan 6,5 miljoen bezoekers. In 2013 kreeg het museum de Europa Nostra-prijs voor de restauratie van de centrale, en het is ankerpunt van de Europese Route van de Industriecultuur.

Wat je er ziet

• Vaste tentoonstelling “Die Enden der Parabel”: ze slaat een boog van de ruimtevaartutopieën van de jaren twintig via Peenemünde en Mittelbau-Dora tot de rakettechniek in de Koude Oorlog.
• De centrale: het laatste volledig bewaard gebleven gebouw van de proefinstallaties, ingericht als vrij toegankelijk monument. In het ketelhuis zie je aan mediastations hoe de installatie werkte.
• Uitkijkplatform: een glazen lift brengt je naar het dak op 30 meter hoogte. Van boven krijg je een idee van de omvang van het voormalige verboden gebied.
• Buitenterrein: replica's van de V1 en de A4/V2, kolenkranen, een transportbrug en oude voertuigen.
• Monumentenlandschap: een 25 kilometer lange rondwandeling met 23 stations leidt naar ruïnes en gedenkplekken op de Peenemünder Haken. Grote delen van het terrein zijn tot op de dag van vandaag met munitie vervuild, blijf daarom op de bewegwijzerde paden.

Tickets en openingstijden

Gegevens van oktober 2026:

• April tot en met september dagelijks 10.00–18.00 uur, oktober tot en met maart 10.00–16.00 uur; van november tot en met maart is het museum op maandag gesloten.
• Volwassenen € 15, met korting € 12, kinderen vanaf 6 jaar in gezinsverband € 2,50. In de prijs zijn alle tentoonstellingen, de bioscoop en het uitkijkplatform inbegrepen.
• Audiogidsen zijn er in het Duits, Engels, Pools, Zweeds en Frans voor € 3 per toestel.
• Rondleidingen in het Duits en Engels zijn mogelijk na voorafgaande aanmelding.

Bezoek en tijdsplanning

Reken voor de tentoonstelling, de centrale en het dak op twee tot drie uur. Wie delen van het monumentenlandschap per fiets wil verkennen, heeft een halve dag extra nodig. In het hoogseizoen is een vroeg bezoek aan te raden; in de namiddag komen veel dagjesmensen uit de badplaatsen van Usedom. Bij regen is het museum een goed alternatief voor het strand. Voor kinderen vanaf de schoolleeftijd is het boeiend, maar bespreek het thema oorlog en dwangarbeid wel van tevoren.

Het monument is door de bouw niet volledig toegankelijk voor rolstoelen, maar met hulp van het personeel zijn alle tentoonstellingsruimtes te bereiken. Een verschoonruimte, een museumshop en snacks en drankjes vind je ter plaatse. Honden mogen aangelijnd mee het buitenterrein op, in de tentoonstellingsruimtes alleen hulphonden.

Bereikbaarheid en parkeren

Peenemünde ligt op de noordpunt van Usedom. De Usedomer Bäderbahn rijdt via Zinnowitz tot station Peenemünde, van waar het nog maar een paar minuten lopen is naar het museum. Met de auto kom je via de brug bij Wolgast op het eiland en verder via Karlshagen naar Peenemünde. Bij het museumterrein zijn parkeerplaatsen.

In de buurt

• U-Boot-Museum U-461: een Sovjetduikboot waar je doorheen kunt lopen, ligt in de haven van Peenemünde.
• Phänomenta Peenemünde: een science center om dingen uit te proberen, ideaal voor gezinnen.
• Karlshagen en Zinnowitz: brede Oostzeestranden en zeebruggen liggen op slechts een paar kilometer afstand.