Checkpoint Charlie

Checkpoint Charlie in Berlijn was de bekendste grensovergang tussen Oost en West en is tegenwoordig een van de meestbezochte bezienswaardigheden van de stad. Aan de Friedrichstraße, waar tussen 1961 en 1990 de Amerikaanse en de Sovjetsector aan elkaar grensden, herinneren een nagebouwd controlehuisje, het beroemde sectorbord en tentoonstellingen aan de Koude Oorlog. De plek is toeristisch en druk, maar met de juiste achtergrondkennis wordt ze toch een boeiend stuk eigentijdse geschiedenis.

Geschiedenis: van controlepost tot symbool

Na de bouw van de Muur in augustus 1961 richtten de westelijke geallieerden aan de Friedrichstraße een controlepost in voor hun militair personeel. De naam heeft niets met een persoon te maken: “Charlie” staat in het spellingalfabet voor de C. Het was de derde controlepost van de Amerikanen, na “Alpha” in Helmstedt-Marienborn en “Bravo” in Dreilinden. Via Checkpoint Charlie mochten alleen leden van de geallieerde strijdkrachten, diplomaten en buitenlanders de grens over; West-Duitsers en West-Berlijners moesten andere overgangen gebruiken.

Wereldgeschiedenis schreef de plek op 27 oktober 1961: na een conflict over de controles van geallieerde ambtenaren stonden hier Amerikaanse en Sovjettanks op slechts enkele meters van elkaar. De beelden gingen de wereld over en maakten van Checkpoint Charlie het symbool van de confrontatie tussen de supermachten. Niet ver daarvandaan, aan de Zimmerstraße, werd op 17 augustus 1962 de 18-jarige Peter Fechter bij een vluchtpoging neergeschoten; hij bloedde dood in de grensstrook, voor de ogen van mensen aan beide kanten. Een gedenkzuil herinnert vandaag aan hem.

Na de val van de Muur werd het controlehuisje op 22 juni 1990 tijdens een plechtigheid afgebroken. Het origineel staat nu in het AlliiertenMuseum in Berlijn-Zehlendorf. Het huisje dat je aan de Friedrichstraße ziet, is een replica die in het jaar 2000 werd geplaatst.

Wat je bij Checkpoint Charlie kunt zien

• Het controlehuisje midden op de Friedrichstraße, met zandzakken en het bord “US Army Checkpoint”.
• Het sectorbord met de waarschuwing in vier talen dat je de Amerikaanse sector verlaat, een van de meestgefotografeerde plekken van Berlijn.
• De lichtbakken met de portretten van een Amerikaanse en een Sovjetsoldaat, een werk van kunstenaar Frank Thiel.
• Openluchttentoonstelling: tijdelijk toont de Stiftung Berliner Mauer ter plekke tentoonstellingen in de open lucht, laatst “Crossing the Iron Curtain”. Ze geeft een voorproefje van een permanente tentoonstelling over de internationale dimensie van de Muur, die wordt gepland in het kader van een prijsvraag van de Berlijnse Senaat.
• In de grond ingelaten markeringen laten op meerdere plekken in de omgeving het vroegere verloop van de Muur zien.

De eerdere gewoonte dat verklede “soldaten” tegen betaling voor foto's poseren, heeft het stadsdeel inmiddels verboden. Je kunt dus ongestoord fotograferen; geduld heb je door de vele bezoekers toch nodig.

Mauermuseum – Haus am Checkpoint Charlie

Direct op het kruispunt ligt het particuliere Mauermuseum, dat al sinds 1963 bestaat. Het documenteert vooral vluchtverhalen: vluchtauto's met schuilplekken, zelfgebouwde vliegtuigjes en het werk van vluchthelpers. De tentoonstelling is dicht en tekstrijk, maar voor liefhebbers van geschiedenis een goudmijn.

Dit moet je over het museum weten:

• Openingstijden: dagelijks 10.00–20.00 uur, op alle dagen van het jaar
• Entree: volwassenen € 18,50, studenten € 14,50, scholieren (7–18 jaar) € 12,50, kinderen tot en met 6 jaar gratis
• Audiotour: € 5, onder meer in het Duits, Engels en Pools
• Tickets zijn ook online verkrijgbaar, zodat je de rij bij de kassa overslaat.

Ook aan het kruispunt toont het panorama “Die Mauer” van Yadegar Asisi een fictieve herfstdag in het gedeelde Berlijn van de jaren tachtig.

Tips voor je bezoek

Het plein zelf is vrij toegankelijk en dag en nacht bereikbaar. Overdag, vooral in het weekend, is het hier erg druk; voor foto's zonder mensenmassa's kom je het best vroeg in de ochtend of 's avonds. Reken voor het plein en de buitenborden op ongeveer 30 minuten, met het Mauermuseum eerder op twee uur. Lees de informatieborden rustig door: ze leggen helder uit hoe het grensverkeer verliep en wie hier mocht passeren.

Eerlijk gezegd: de plek zelf is tegenwoordig omringd door souvenirwinkels en fastfoodketens. Wil je begrijpen hoe de grens echt werkte, combineer het bezoek dan met de Gedenkstätte Berliner Mauer (Muurmonument) aan de Bernauer Straße of het Tränenpalast (Paleis der Tranen) bij station Friedrichstraße.

Bereikbaarheid en parkeren

Checkpoint Charlie ligt aan de Friedrichstraße tussen Zimmerstraße en Kochstraße, op de grens tussen Mitte en Kreuzberg.

• Metro: de U6 stopt bij station Kochstraße/Checkpoint Charlie, op slechts een paar stappen. Ook Stadtmitte (U2, U6) is te voet goed te bereiken.
• Te voet: vanaf de Gendarmenmarkt is het ongeveer tien minuten.
• Auto: parkeerplaatsen zijn schaars en duur; neem liever het openbaar vervoer.

In de buurt

De Topographie des Terrors met een bewaard gebleven stuk Muur aan de Niederkirchnerstraße ligt maar een paar minuten lopen naar het westen. De Gendarmenmarkt en de Friedrichstraße met haar winkels liggen naar het noorden, het Jüdisches Museum Berlin ligt zuidoostelijk in Kreuzberg.