Burg Pfalzgrafenstein

Midden in de Rijn voor Kaub ligt een witte burcht met rode hoektorentjes, die eruitziet alsof ze zo stroomopwaarts vaart. De Burg Pfalzgrafenstein, aan de Rijn meestal gewoon 'die Pfalz' genoemd, was nooit een woonplaats van ridders maar een tolstation: wie hier voorbijvoer, moest betalen. Je bereikt haar alleen met een kleine passagiersveerboot, en juist die overtocht maakt het bezoek tot een van de ongewoonste burchtervaringen in het Middenrijndal.

Geschiedenis: tol heffen midden in de stroom

Kaub en Burg Gutenfels kwamen in 1277 aan de paltsgraven bij Rijn uit het huis Wittelsbach. Om de winstgevende tolplaats veilig te stellen liet Lodewijk de Beier, paltsgraaf en later Rooms-Duits keizer, in 1326/27 de vijfhoekige toren bouwen op het rotseiland Falkenau. Van 1339 tot 1342 kwam daar de 12 meter hoge ringmuur bij, tot 2,60 meter dik en met een overdekte weergang.

Omdat ijsgang de muren steeds weer beschadigde, kreeg de burcht in 1606/07 aan de stroomopwaartse kant een massieve punt, bedoeld om het ijs te breken. Sindsdien lijkt ze een schip van steen. In 1714 kreeg de toren zijn barokke kap en sindsdien is hij 36 meter hoog. In de nieuwjaarsnacht van 1813/14 stak veldmaarschalk Blücher hier met zo'n 60.000 soldaten de Rijn over om Napoleons troepen te achtervolgen. Tolstation bleef de Pfalz tot 1867, daarna diende ze tot in de jaren zestig als seinstation voor de scheepvaart.

Wat je er ziet

• De toren: de vijfhoekige bergfried is het oudste deel. Van boven zie je Kaub, Burg Gutenfels aan de helling en de schepen op de Rijn.
• Weergangen: twee weergangen boven elkaar, de onderste met schietgaten voor handvuurwapens, lopen rond de ringmuur.
• De boeg: op de ijsbreker van 1606/07 stond vroeger een kanonplatform. Hier is de scheepsvorm het duidelijkst.
• De kerker: de bodem van de gevangenis was als vlot gebouwd en steeg bij hoogwater mee met het water.
• De kleuren: sinds de restauratie heeft de burcht weer een historisch gedocumenteerde witte en rode verflaag. 's Avonds wordt ze aangestraald.

De Pfalz is, samen met de Marksburg, een van de weinige burchten aan de Middenrijn die nooit verwoest zijn. Sinds 2002 maakt ze deel uit van het UNESCO-werelderfgoed Boven-Middenrijndal.

Openingstijden en entree

• 1 februari tot 14 maart: zaterdag, zondag en feestdagen 10.00–16.00 uur.
• 15 maart tot en met 31 oktober: donderdag tot en met zondag 10.00–17.00 uur, laatste overtocht naar het eiland om 16.00 uur.
• November: zaterdag, zondag en feestdagen 10.00–16.00 uur, laatste overtocht om 15.00 uur. In december en januari is ze gesloten.
• Entree inclusief veerboot: € 8, met korting € 7, kinderen van 6 tot 17 jaar € 4, kinderen tot en met 5 jaar gratis. Gezinskaart € 8 (één volwassene) of € 16 (twee volwassenen, telkens met maximaal vier kinderen).

De veerboot vertrekt doorgaans om de half uur, van 10.00 tot 16.00 uur. Belangrijk: bij hoog of laag water kan ze niet aanleggen op het eiland, en dan blijft de burcht dicht. In het najaar van 2026 was ze wegens laag water tot nader order gesloten. Controleer daarom voor je vertrek de actuele melding op de website van de burcht.

Bereikbaarheid en parkeren

Met de trein reis je tot Kaub; vanaf het station is het ongeveer vijf minuten lopen naar de steiger van de passagiersveerboot aan de Rijnoever. Met de auto voer je 'Zollstraße 34, 56349 Kaub' in. Parkeerplaatsen liggen tussen de B42 en de spoordijk, ongeveer 1,5 kilometer na het plaatsnaambord, bij de autoveerboot. Kom je vanaf de linker Rijnoever via de B9, dan steek je met de autoveerboot vanuit Oberwesel over naar Kaub. De burcht ligt bovendien direct aan de Rijnfietsroute.

Goed om te weten

Op het eiland zijn geen toiletten, en de burcht is niet rolstoeltoegankelijk; beide zijn om redenen van monumentenzorg niet aan te passen. De trappen in de toren zijn smal en steil. Een audiogids in het Duits, Engels, Frans en Nederlands is verkrijgbaar bij de kassa van de burcht. Binnen is fotograferen alleen met toestemming toegestaan, buiten mag het zonder meer voor privégebruik.

Tripto-tip

Reken met de overtocht op ongeveer een tot anderhalf uur en combineer het bezoek met een wandeling door Kaub. De mooiste foto van de Pfalz, met Kaub en Burg Gutenfels op de achtergrond, maak je vanaf de linker Rijnoever aan de B9 of vanaf een van de uitkijkpunten aan de Rheinsteig boven Kaub. Stroomopwaarts ligt Bacharach, stroomafwaarts Oberwesel, beide goed voor een halve dag aan de Middenrijn.