Oude stad van Nördlingen

De oude stad van Nördlingen is bijna kreisrond en ligt midden in een meteorietkrater: het Nördlinger Ries, dat zo'n 15 miljoen jaar geleden door een inslag ontstond. Een volledig bewaarde stadsmuur omsluit steegjes, vakwerk en kerken, en boven alles rijst de toren Daniel op. Nauwelijks een stad in Duitsland toont haar middeleeuwse plattegrond zo helder als Nördlingen, het best te herkennen vanaf de muur of vanaf de toren.

Geschiedenis: beursstad in de krater

Nördlingen wordt voor het eerst genoemd in 898. Vanaf de stadsverheffing onder de Hohenstaufer Frederik II was het tot 1802 een vrije rijksstad. De ligging aan twee grote handelsroutes, Frankfurt–Augsburg en Neurenberg–Ulm, maakte de stad rijk: de Pfingstmesse (pinksterbeurs), voor het eerst vermeld in 1219, hoorde bij de belangrijkste beurzen voor de langeafstandshandel in Duitsland. In 1327 ontstond de huidige muurring, die het stadsoppervlak verviervoudigde; in 1427 begon de bouw van de St.-Georgs-Kirche.

De Dertigjarige Oorlog en verschoven handelsroutes brachten de neergang. Omdat er daarna nauwelijks geld voor nieuwbouw was, bleef het stadsbeeld behouden. Van 1984 tot 1993 stond Nördlingen samen met Dinkelsbühl en Rothenburg ob der Tauber op de Duitse voordrachtslijst voor het UNESCO-werelderfgoed.

De stadsmuur

De muur is zo'n 2,6 km lang en hoort bij de best bewaarde van Duitsland. De overdekte weergang is rondom begaanbaar, je kunt dus de hele oude stad op de muur rondlopen.

• Vijf poorten: Berger Tor, Baldinger Tor, Löpsinger Tor, Deininger Tor en Reimlinger Tor.
• Torens en bastion: elf andere torens en de volledig bewaarde Alte Bastei.
• Stadtmauermuseum: in de Löpsinger Torturm, met een maquette van de oude stad en een tinnen-figurenmodel van de slag bij Nördlingen.

De Daniel en het marktplein

De toren van de laatgotische St.-Georgs-Kirche is 89,9 m hoog. 350 treden voeren naar de uitkijkgalerij op ruim 70 m; van daar zie je de kraterrand rondom als een heuvelketen. In de torenkamer eronder werkt tot op heden een Türmer (torenwachter), een beroep dat nog maar in enkele steden van Europa bestaat. Elke avond tussen 22.00 en 24.00 uur roept hij elk half uur “So G'sell so” over de daken. Een legende koppelt de roep aan een overvalpoging in 1440; waarschijnlijker is een praktisch doel: de wachters lieten elkaar zo weten dat ze wakker waren.

Ten noorden van de kerk ligt het marktplein. Het Brot- und Tanzhaus uit 1442–1444 diende de lakenhandelaren tijdens de beurs, het vakwerkhuis Metzig uit 1363 de slagers. Het raadhuis, al in 1313 vermeld, is sinds 1382 raadhuis. Tegenover staat het Gasthaus zur Sonne uit 1350, waar keizers, in 1788 Goethe en in 1970 de astronauten van het Apollo-programma overnachtten.

Leven in de krater

Veel huizen, de kerk en delen van de muur bestaan uit suevietgesteente, een gesteente dat bij de inslag ontstond en piepkleine, economisch waardeloze diamanten bevat. In het Rieskrater-Museum in een schuur van omstreeks 1503 ontdek je hoe de krater ontstond. Daar ligt ook echt maangesteente, een langdurige bruikleen van NASA. Het ruimtevaartagentschap liet in 1970 de astronauten van Apollo 14 in het Ries trainen, omdat het gesteente lijkt op dat van het maanoppervlak.

Tripto-tip

• Tijdsplanning: voor de muurronde, de Daniel, het marktplein en een museum heb je 3 tot 5 uur nodig.
• Volgorde: begin met de muur om de plattegrond te begrijpen en klim daarna op de Daniel. De tijden voor de toren veranderen soms; vraag het na bij de Tourist-Information aan het marktplein.
• 's Avonds: blijf tot 22.00 uur als je de roep van de torenwachter wilt horen.
• Combineren: Burg Harburg ligt aan de zuidoostrand van het Ries, maar een korte autorit verderop.