Oude stad van Hameln

Op 26 juni 1284 zou een vreemdeling met een fluit door Hameln zijn getrokken en 130 kinderen uit de stad hebben weggeleid, die nooit meer terugkwamen. Of het echt zo gegaan is, weet niemand. Zeker is dat de sage van de rattenvanger de stad aan de Wezer wereldberoemd heeft gemaakt. De oude stad met haar burgerhuizen in Wezerrenaissance is daarbij meer dan een decor: bijna op elke hoek vind je een spoor van de geschiedenis, van het figurenspel aan het Hochzeitshaus tot de ratten in het straatplaveisel.

Geschiedenis: van kinderuittocht tot rattenvanger

De oudste versie van de sage stamt uit de eerste helft van de 15e eeuw en is in het Latijn geschreven. Daarin gaat het alleen om een jongeman met een zilveren fluit die de kinderen van de stad weglokt. Van ratten is nog geen sprake; de rattenplaag en de bedrogen rattenvanger kwamen er pas later bij. De bekendste versie publiceerden de gebroeders Grimm in 1816: de fluitspeler bevrijdt de stad van ratten, wordt bedrogen met zijn loon en keert terug op de dag van de heiligen Johannes en Paulus. Slechts twee kinderen blijven over, een blind en een stom. Wat er in 1284 echt gebeurde, is tot op heden omstreden. Historici bespreken onder meer de emigratie van jonge mensen naar het oosten.

De oude stad zelf bleef in de Tweede Wereldoorlog grotendeels gespaard. Aan de Osterstraße en de Pferdemarkt staat een bijna gesloten ensemble van vakwerk- en stenen huizen, veel daarvan uit de tijd rond 1600, toen de Wezerhandel de kooplieden rijk maakte.

Wat je er ziet

• Hochzeitshaus: het feesthuis van de stad ontstond 1610 tot 1617 in Wezerrenaissancestijl. Dagelijks om 13.05, 15.35 en 17.35 uur draaien de rattenvanger en andere figuren hun rondjes aan de gevel. Om 9.35 uur speelt de beiaard het Weserlied, om 11.35 uur het Rattenfängerlied.
• Rattenfängerhaus: raadsheer Hermann Arendes liet het huis in 1602/03 aan de Osterstraße bouwen. Zijn naam dankt het aan het opschrift over de uittocht van de kinderen aan de zijkant, aan de Bungelosenstraße. Volgens de overlevering wordt in deze “straat zonder trommels” tot op heden niet gemusiceerd of gedanst. In het huis zit een restaurant.
• Leisthaus en Stiftsherrenhaus: het Leisthaus (1585–1589) toont een fries met de zeven deugden, het Stiftsherrenhaus uit 1558 rijk beeldhouwwerk aan de vakwerkconsoles. Samen herbergen ze het Museum Hameln met een mechanisch rattenvangertheater.
• Dempter-Haus: onder steen met erker, boven vakwerk vol renaissanceversiering, gebouwd in 1607/08.
• Marktkirche St. Nicolai: een kleurig glas-in-loodraam uit 1984 herinnert aan een middeleeuws raam over de kinderuittocht, dat in 1660 werd vernield en belangrijk was voor het onderzoek naar de sage.

Ratten, fonteinen en andere sporen

Kijk tijdens je wandeling naar de grond: kleine bronzen ratten in het plaveisel markeren een rondwandeling langs de belangrijkste gebouwen, bij infozuilen vind je uitleg. Twee fonteinen herinneren aan de sage, een in de Osterstraße bij de Bungelosenstraße (2001), een op de Rathausplatz (1975). Sinds 2014 staat de rattenvangersage op de lijst van het immaterieel cultureel erfgoed in Duitsland.

Tripto-tip: de rattenvanger live

Van half mei tot half september spelen zo'n 80 inwoners en kinderen van Hameln elke zondag om 12.00 uur op het terras bij het Hochzeitshaus het Rattenfänger-Freilichtspiel, een openluchtspel. Het duurt 30 minuten en is gratis. Voor 2027 zijn de data aangekondigd van 16 mei tot 19 september. Kom vroeg, de plaatsen aan de rand zijn snel bezet. Plan je wandeling zo dat je om 13.05 uur direct daarna het figurenspel aan het Hochzeitshaus ziet.

Praktische info

• Museum Hameln: dinsdag tot en met zondag 11.00–18.00 uur, maandag gesloten. Op zondag om 14.00 uur is er een openbare rondleiding door de vaste tentoonstelling voor € 8,50, inclusief entree.
• Tijd: voor de oude stad, het museum en het figurenspel kun je een halve dag uittrekken.
• Omgeving: ten westen van de stad verheft zich de Klüt (258 m) met uitkijktoren; aan de Wezer is een wandeling naar de Pfortmühle de moeite waard.