Bücher- und Bunkerstadt Wünsdorf

In het dennenbos ten zuiden van Berlijn ligt een van de vreemdste plekken van Brandenburg: in Wünsdorf-Waldstadt bij Zossen zat in de Tweede Wereldoorlog het Oberkommando des Heeres in gecamoufleerde bunkers, daarna tot 1994 het hoofdkwartier van de Sovjettroepen in Duitsland, afgeschermd als “Verboden Stad”. Tegenwoordig leiden gidsen je door opgeblazen betonruïnes en het communicatiebunker Zeppelin, en tussen kazernes en bunkers verkopen antiquariaten oude boeken. Vandaar de naam Bücher- und Bunkerstadt (boeken- en bunkerstad).

Geschiedenis: van oefenterrein tot “Lenin-stad”

Het terrein werd al sinds het begin van de 20e eeuw militair gebruikt. Vanaf 1937 ontstonden de bomvrije bunkercomplexen Maybach I en Maybach II, bovengronds gecamoufleerd als landhuiswijk, plus het communicatiecentrum Zeppelin met de schuilnaam “Amt 500”. Enkele dagen voor de overval op Polen trok op 26 augustus 1939 het hoofdkwartier van het leger hier in. Tot april 1945 liepen via Zeppelin bevelen naar de troepen in heel Europa; het was een van de grootste communicatieknooppunten van de Wehrmacht. Het Rode Leger nam de installaties vrijwel onbeschadigd over en blies in 1946 de stafbunkers Maybach I en II op.

Daarna werd Wünsdorf de zetel van het opperbevel van de Sovjetstrijdkrachten. Op het hoogtepunt woonden hier 50.000 tot 75.000 Sovjetsoldaten en gezinsleden, met scholen, winkels en een dagelijkse trein naar Moskou, terwijl DDR-burgers het verboden gebied niet in mochten. Na het vertrek in 1994 bleven een lege garnizoensstad en 260 hectare met een vermoeden van munitie over. Sinds 1998 is er een boekenstad, een van de weinige boekendorpen van Duitsland.

Wat je er ziet

• Maybach I: de opgeblazen stafbunkers liggen als scheef opengescheurde betonblokken in het bos, deels nog met het omhulsel van de “landhuizen”.
• Bunker Zeppelin: bij tour 1 daal je af in het communicatiebunker, waar het het hele jaar constant 10 °C is.
• Spitzbunker: de kegelvormige schuilbunkers van het type Winkel, in de volksmond “betonsigaren”, staan tussen de woonhuizen; één ervan kun je bezichtigen.
• Haus der Offiziere en Lenin: voor het voormalige officierstehuis staat het grootste bewaard gebleven Lenin-standbeeld van Duitsland.
• Musea: het Garnisonsmuseum vertelt de militaire geschiedenis van 1910 tot 1945, het Museum Roter Stern de tijd van de Sovjettroepen van 1945 tot 1994.
• Antiquariaten: in het Haus Oskar en het Gutenberghaus snuffel je tussen boeken over alle denkbare onderwerpen.

Rondleidingen en prijzen

• Tour 1 (Maybach I en Zeppelin), ongeveer 1,5 uur: het hele jaar dinsdag tot en met vrijdag om 14.00 uur; in het weekend en op feestdagen van mei tot september om 11.00, 13.00 en 15.00 uur, van oktober tot april om 12.00 en 14.00 uur. Entree € 14, korting voor scholieren, studenten, gezinnen en mensen met een ernstige beperking.
• Tour 2 (speciale rondleiding, ongeveer 4,5 uur): € 40, pas vanaf 16 jaar, alleen na aanmelding.
• Tour 3 “Op het spoor van de Russen” en tour 4 “Vierbunkertour”: elk ongeveer 2,5 uur, € 20.
• Musea: Garnisonsmuseum en Roter Stern samen € 7, Spitzbunker € 1,50; dinsdag tot en met vrijdag 11.00–14.00 uur, van maart tot oktober ook in het weekend 10.00–17.00 uur.
• Antiquariaat Haus Oskar: dinsdag tot en met zondag 10.00–17.00 uur.

Op maandag zijn er geen bunkerrondleidingen. De plaatsen zijn beperkt, daarom vraagt de organisator om aanmelding per telefoon of e-mail. Tickets krijg je in het Haus Oskar, Zehrensdorfer Straße 12; daar starten ook alle rondleidingen. Rustige honden aan de lijn mogen mee.

Bereikbaarheid en parkeren

Wünsdorf ligt zo'n 40 km ten zuiden van Berlijn aan de B96. Met de auto rijd je door Zossen, sla je na de dorpsuitgang bij het stoplicht links af de Fritz-Jaeger-Allee in en bij de Kommandantenvilla rechts de Zehrensdorfer Straße in; na ongeveer 400 m bereik je de parkeerplaats bij het Gutenberghaus. Met de trein reis je met RE5 of RE7 tot Zossen en verder met bus of taxi; bus 701 wordt momenteel aangepast, controleer de verbinding vooraf. Te voet of met de fiets kun je ook uitstappen bij station Wünsdorf-Waldstadt.

Tripto-tip

Reken op een halve dag: rondleiding, een museum en een ronde door het antiquariaat. Trek stevige, gesloten schoenen en een warme jas aan, ook in de hoogzomer. De installaties zijn niet rolstoeltoegankelijk en voor de langere tours heb je een goede zaklamp nodig. Wie meer wil weten over de Sovjettijd, boekt de geleide wandeling “Rund um Lenin” door de voormalige “Verboden Stad”, die op enkele data wordt aangeboden.