Basilika St. Martin Weingarten

De Basilika St. Martin in Weingarten is de grootste barokkerk van Duitsland. Met haar 67 meter hoge koepel, een lengte van 102 meter, de dubbele torengevel en de fresco's van Cosmas Damian Asam hoort ze tot de hoogtepunten van de Oberschwäbische Barockstraße. Binnen vind je de beroemde Gabler-orgel en de Heilig-Bloed-reliek, waaromheen zich elk jaar een van de grootste ruiterprocessies van Europa formeert. Een bezoek is ook de moeite waard voor wie geen kerkkenner is.

Geschiedenis: Welfen, benedictijnen en barok

Al in de 11e eeuw stond hier een klooster. In 1056 stichtte Welf IV een romaanse kerk als grafkerk van de Welfen; later werd de plek zetel van een benedictijnerabdij. De barokke nieuwbouw begon met de eerstesteenlegging op 22 augustus 1715; Franz Beer en Johann Jakob Herkomer leverden de eerste ontwerpen, vanaf 1717 leidde Donato Giuseppe Frisoni de bouw. Op 10 september 1724 werd de kerk gewijd. De bouwkosten van 273.000 gulden werden contant betaald. Abt Sebastian Hyller koos voor de nieuwbouw bewust ongeveer de helft van de afmetingen van de Sint-Pieter in Rome. Na de opheffing van de abdij in 1803 diende de kerk sinds 1811 de parochie St. Martin; in 1956 werd ze verheven tot Basilica minor.

Wat je er ziet

• Gevel en koepel: de dubbele torengevel met gebogen middendeel en de tamboerkoepel bepalen het stadsbeeld van Weingarten.
• Plafondfresco's van Cosmas Damian Asam: hij schilderde ze tussen 1718 en 1720; het rijke stucwerk is van Giacomo Antonio Corbellini.
• Gabler-orgel: Joseph Gabler voltooide het westorgel in 1750. Het geldt als het grootste en belangrijkste barokorgel van Zuid-Duitsland; de orgelkas met musicerende engelen staat tussen de ramen.
• Koorgestoelte: Joseph Anton Feuchtmayer sneed het van 1720 tot 1724.
• Heilig-Bloed-reliek: ze staat centraal in de Blutritt op Blutfreitag, de vrijdag na Hemelvaart (in 2026 was dat 15 mei).

Welfengruft en verering van het Heilig Bloed

De basiliek is ook een plek uit de geschiedenis van het Huis der Welfen. Bij de barokke nieuwbouw werden in 1724 de stoffelijke resten van negen leden van de Welfenfamilie overgebracht naar een nieuwe crypte in het noordelijke dwarsschip; fresco's in de dwarstongewelven tonen de stichters, onder wie Welf IV en zijn vrouw Judith van Vlaanderen. Judith schonk de monniken in 1094 de Heilig-Bloed-reliek, die al eeuwen pelgrims naar Weingarten trekt. De koepelruimte zelf is één groot schilderij: het beschilderde oppervlak van de koepel beslaat zo'n 400 vierkante meter, in de hoekzwikken zie je de vier Latijnse kerkvaders. Architectonisch is de kerk overigens geen basiliek in strikte zin, maar een barokke emporenhal; de eretitel “Basilica minor” kreeg ze pas in 1956.

Bezoek, openingstijden en rondleidingen

Voor kerk en kloostergang zijn 45 tot 90 minuten genoeg, met rondleiding ongeveer een uur (zo'n 55 minuten). Rondleidingen zijn er van maandag tot en met zaterdag alleen na afspraak met het parochiekantoor St. Martin, op zon- en feestdagen niet. De gotische kloostergang is een van de weinige plekken in Opper-Zwaben die uit de tijd van de Boerenoorlog bewaard zijn gebleven; daarvoor zijn er af en toe aparte rondleidingen. Belangrijk: sinds mei 2021 renoveert de deelstaat Baden-Württemberg de basiliek in vier fasen tot 2028. De huidige fase betreft vanaf het najaar van 2026 het hoogaltaar en de apsis, waardoor het altaargedeelte tijdelijk afgedekt kan zijn. Het kerkschip met stucwerk, fresco's, zijaltaren en Gabler-orgel is sinds eind 2024 gerestaureerd en opnieuw verlicht.

De basiliek is volgens de parochie ondanks de bouwwerkzaamheden dagelijks open voor biddenden en bezoekers. Gemeentelijke folders noemen bezichtiging buiten de erediensten van 8.00 tot 18.00 uur; bel in geval van twijfel naar 0751 56127-0. De entree is gratis; de gemeente is blij met een gift voor de renovatie. Rondleidingen kosten voor groepen tot 15 personen € 30, vanaf 16 personen € 2 per persoon, vooraf over te maken.

Bereikbaarheid, parkeren en tips voor gezinnen

Weingarten ligt in het district Ravensburg in Opper-Zwaben en is per trein goed te bereiken. De basiliek staat midden in de stad aan het Kirchplatz. Een busparkeerplaats ligt voor de toegang tot de buitenste kloosterhof; vanaf 18.00 uur is parkeren op de buitenste kloosterhof gratis. De pelgrimstoiletten zijn van maandag tot en met vrijdag open van 6.50 tot 20.30 uur, in het weekend van 9.00 tot 18.00 uur.

De basiliek is voor mensen met een beperking en in een rolstoel toegankelijk. Voor kinderen is de koepel de moeite waard; een blik omhoog in de ruimte is een belevenis. Tijdens erediensten is bezichtiging niet mogelijk. Op het voorplein van de basiliek staat een maquette van de kerk, die tegelijk het verzamelpunt voor de rondleidingen is; hij helpt vooral kinderen de enorme afmetingen van het gebouw te begrijpen. Trek ook tijd uit voor een blik in de kloostergang en de kloosterhof voordat je de stad verkent.

In de buurt

Naast de basiliek kun je de gotische kloostergang en de kloosterhof verkennen. In Weingarten en het naburige Ravensburg vind je meer bezienswaardigheden van de regio. Concertdata met de Gabler-orgel staan in de evenementenkalender van de gemeente.