Marine-Ehrenmal Laboe

Het Marine-Ehrenmal Laboe is een gedenkplaats voor de op zee gebleven zeelieden van alle naties en met zijn 72 meter hoge bakstenen toren het baken van de Kieler Förde. Vanaf het uitkijkplatform kijk je ver uit over de Oostzee, de Förde en het Oostzeebad Laboe. Direct ervoor ligt op het strand de onderzeeër U 995, die je van binnen kunt bekijken. De combinatie van gedenkplaats, marinegeschiedenis en Oostzeepanorama maakt het bezoek tot een mooie uitstap vanuit Kiel.

Geschiedenis: van eerbetoon tot herdenkingsplaats

De eerste steen werd gelegd op 8 augustus 1927. De architectenprijsvraag werd formeel gewonnen door Heinz Stoffregen, maar gebouwd werd een vereenvoudigde versie van het expressionistische ontwerp van Gustav August Munzer. De toren stond na ongeveer 101 dagen bouwtijd al in 1929, daarna stopte de economische crisis het werk. Pas vanaf 1933 ging het verder; drie jaar later was het complex klaar.

Na de Tweede Wereldoorlog kreeg de Deutscher Marinebund het gedenkteken in 1954 van de geallieerden terug en gaf het een nieuwe bestemming, nu ook voor de tegenstanders uit beide wereldoorlogen. Sinds 1996 ziet het complex zich nadrukkelijk als gedenkplaats voor de op zee gebleven zeelieden van alle naties en als waarschuwing voor een vreedzame scheepvaart. Tussen 1954 en 2004 kwamen er meer dan 14 miljoen bezoekers.

Wat je er ziet

• Uitkijkplatform: via 341 treden of met een van de twee liften bereik je de borstwering op 85 meter hoogte boven de Oostzee. Bij helder weer zie je de hele Kieler Förde en ver over de Oostzee.
• Ehrenhalle (eerezaal): hier ligt het gedenkboek van de Volksbund met de namen van 63.686 in de Tweede Wereldoorlog vermiste marineleden, plus een namenboek voor de gevallenen van de Eerste Wereldoorlog. Je mag erin opzoeken.
• Historische hal: de tentoonstelling behandelt scheepvaartgeschiedenis, Duitse marinegeschiedenis en actuele veiligheidsthema's, met historische marinevlaggen.
• U 995: de onderzeeër van type VII C werd in 1943 bij Blohm & Voss in Hamburg in dienst gesteld, voer later als “Kaura” voor de Noorse marine en ligt sinds 1972 als technisch museum op het strand. Ongeveer 250.000 mensen klimmen er elk jaar doorheen en beleven hoe krap het aan boord was.

Tickets en openingstijden

Stand oktober 2026 (prijzen geldig sinds 1 april 2026):

Ticket	Ehrenmal	U 995	Combi
Volwassenen	€ 9	€ 8	€ 14
Jongeren 6–17 jaar	€ 7	€ 6	€ 10
Gezin (2 volwassenen, 2–4 kinderen)	€ 25	€ 22	€ 38

Geopend is van 1 april tot en met 31 oktober van 10.00 tot 17.30 uur en van 1 november tot en met 31 maart van 10.00 tot 16.00 uur, op kerstavond tot 13.00 uur en op oudejaarsdag tot 14.00 uur. Rondleidingen door het Ehrenmal kosten € 60 per groep plus entree. Reken voor Ehrenmal en onderzeeër samen op ongeveer twee uur.

Let op: sinds het najaar van 2025 wordt de toren voor ongeveer 5,6 miljoen euro gerenoveerd. Delen van de tentoonstelling zijn ontruimd en niet toegankelijk, en er kunnen steigers en beperkingen zijn. Vraag voor je bezoek het best naar de actuele stand van zaken.

Bereikbaarheid, honden en toegankelijkheid

Laboe ligt aan de oostkant van de Kieler Förde, ten noorden van Kiel. Bussen van de KVG rijden vanaf het centraal station van Kiel in ongeveer 25 tot 35 minuten naar Laboe. Mooier is vanaf half maart de Fördefähre van de SFK van het centraal station naar de aanlegsteiger van Laboe: de overtocht duurt ongeveer een uur en kost € 5,20 per volwassene (stand maart 2026). Met de auto rijd je via de B 76 en de B 502 tot Brodersdorf en daarna volg je de bewegwijzering. Bij het Ehrenmal is een parkeerterrein, in het dorp zijn meer betaalde plaatsen.

De Marinebund omschrijft het complex als beperkt barrièrevrij; met de lift kom je op het platform, in de onderzeeër is het daarentegen erg krap. Honden en andere huisdieren mogen noch het Ehrenmal noch U 995 in, met uitzondering van hulphonden met bewijs.

In de buurt

Direct naast de onderzeeër begint het vlakke zandstrand van Laboe, dat zacht in het water afloopt en goed is voor kinderen; je kunt strandstoelen (Strandkörbe) huren, en een surfschool geeft cursussen direct op het strand. Langs de promenade kom je bij de haven van Laboe met de veersteiger. Met de veerboot ga je terug naar Kiel, naar de Kiellinie en de haven, en rond de Förde zijn de Oostzeebaden aan de oost- en westkant een uitstapje waard.